ZATVORITI ruski gasovod nije lako kao okretanje dugmeta na šporetu, jer se obustava isporuke dešava u fazama, ali sa prestankom uvoza ruskog tečnog prirodnog gasa postavlja se pitanje koji će drugi gas EU koristiti za grejanje zgrada i za elektoenergetsku industriju, a da se ne plaća najveća cena ikada.
Foto: AP
Definitivno stop EU za ruski gas od 2027. godine istorijski je zaokret, a Italija je bila među prvim zemljama koja je prekinula nabavku i sada prepravlja svoju energetsku geografiju fokusirajući se i na prirodni tečni gas iz SAD, što predstavlja najskuplju varijantu.
Rok koji je utvrdila EU: zabrana uvoza ruskog tečnog gasa stupa na snagu 25. aprila 2026, gas po kratkoročnim ugovorima, a putem gasovoda 17. juna, ugovori na duži rok ističu 1. januara 2027, a oni iz dugoročnih ugovora putem gasovoda 30. septembra 2027. Cilj eliminisanja uvoza ruske nafte i njenih derivata je takođe postavljen za kraj 2027. godine.
Put koji je naznačio Brisel za povećanje snabdevanja od drugih partnera je posebno onaj prirodnog tečnog gasa iz SAD, po cenama generalno višim od istorijskih protoka kroz cevovode. Na globalnom tržištu su dostupni i drugi dobavljači, ali nijedan ne može odmah da zameni glavne prekinute rute. Ali, razne ustanove na međunarodnom nivou, podvlače da EU razvija jednu drugu energetsku zavisnost, posle ruske koje je želela da se oslobodi, jer se 58 procenata prirodnog gasa transportuje brodovima iz SAD, ali to je zbog prerade najskupolja varijanta snabdevanja. I predstavlja okolnost koja može da postane opasna u bliskoj budućnosti. A za italiju to znači da plaća najskuplju cenu gasa od svih zemalja EU.
Evropa je prošla kroz zimu sa brzo opadajućim nivoima zaliha, Italija je prošla relativno bolje, zahvaljujući kombinaciji podsticaja za punjenje skladišta, kapaciteta za regasifikaciju (Pjombino i Ravena) i dobro razvijene prenosne mreže. Međutim, izgledi za naredne godine su neizvesni; ako bi zalihe pale ispod bezbednosnih pragova, EU bi bila primorana da se vrati na spot tržišta, plaćajući visoke premije rizika.
Danas je ruski udeo gotovo nula u Italiji, u 2021. godini preko 40 procenata gasa dolazio je iz Rusije, dok su ostali dobavljači imali drugačiji udeo. Iako je sadašnji nivo rezervi solidan i iznad je srednjevropskog, Italija je krenula sa mogućnostima iz Severne Afrike (Alžira) i kavkaskog (Kaspijskog) koridora, jer se zalihe uvećavaju leti za zimu. Alžir je već bio među glavnim dobavljačima sa 29. do 30. procenata, dok su Norveška i Libija imale manje udela, a značajan deo uvoza dolazio je kao tečni prirodni gas iz Katara, SAD i afričkih zemalja.
Italijansko tržište prvenstveno se oslanja na snabdevanje iz Alžira, na severnoevropske tokove kao što su oni iz Norveške, gas iz Azerbejdžana i tečni prirodni gas od globalnih partnera, ukljućujući SAD i Katar. SAD su postale ključni igrač u novom energetskom bilansu, EU značajan udeo tečnog prirodnog gasa uvozi iz severnoameričkih terminala, i sve se pretvara u veću zavisnost od okeanskih ruta i globalnih vremenskih i geopolitičkih uslova, što može uticati na troškove i dostupnost goriva.
Rim je uspostavo dugoročnu srategiju za transformaciju Italije u energetsko čvorište za centralnu i južnu Evropu, postrojenjima za regasifikaciju, Pjombino i Ravena i interkonekciju sa Transjadranskim cevovodima, i to su ključni delovi ovog mozaika. I ako se eventualno računa da je američki tečni gas kratkoročno rešenje i Centralna Azija predstavlja dugoročni rizik, jer ona sadrži ogroman energetski basen, uvak ostaje jedno „ali“ za Italiju: strah od geopilitičke konkurencije jer i Rusija i Kina smatraju Centralnu Aziju svojim dvorištem.
U rezimeu, oči Italije su uperene na: Turkmenistan, četvrti najveći proizvođač gasa na svetu, sa nalazištem Galkiniš među najvećima, iako trenutno izvozi prvenstveno u Kinu. Azerbejdžan je već dobavljač Italije, sa izgledima za udvostručavanje kapaciteta do 2027. godine, jača ulogu Bakua kao tranzitnog čvorišta za gas iz Centralne Azije. Kazahstan je ključan za povezivanje Kaspijskog basena da evropskim tržištem. Uzbekistan i Tadžikistan, iako manje odlučujući za količine usmerene ka EU, ostaju ključni partneri za infrastukturne i industrijske projekte.