U noći između 30. i 31. maja 1999. godine, tokom NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije, pogođeno je područje opštine Surdulica. U napadu koji je izveden sa četiri projektila velike razorne moći, pogođeni su Specijalna bolnica za plućne bolesti – Sanatorijum, kao i objekti u kojima su bile smeštene izbeglice i korisnici doma za stare.
Direktnim pogocima uništeni su delovi paviljona u kojima su boravile izbeglice iz bivše Republike Srpske Krajine, kao i jedan od paviljona staračkog doma. U ovom napadu stradalo je ukupno 20 civila, dok je više desetina ljudi ranjeno.
Među poginulima su bili korisnici staračkog doma i izbeglice, uključujući čitave porodice koje su u Surdulici potražile utočište nakon ranijih ratnih stradanja. Posebno je pogođen paviljon u kojem su boravile izbegličke porodice, gde je život izgubilo 19 ljudi, među kojima i deca.
Gađali su civile
Sanatorijum za plućne bolesti, koji se nalazio u jugoistočnom delu Surdulice, pogođen je u ranim jutarnjim satima 31. maja. Dva projektila direktno su pogodila paviljon sa izbeglicama, dok je jedan pao na deo u kojem su bili smešteni korisnici doma za stare.
U staračkom domu stradali su Stana Rašić (66) iz Krive Feje, Bosna Milanović (68) iz Vlasina Okruglice, Desanka Veličković (67) iz Kalimanca i Stamen Rangelov (61) iz Božice.
U paviljonu sa izbeglicama poginule su čitave porodice, među kojima Bosiljka Malobabić (53) i njena deca Milena (20), Rade (19) i Milenko (16), kao i Mila Slijepčević (90), Dušan Manojlović (72) i Milica Manojlović (77), svi iz sela Sjeničak u opštini Karlovac.
Stradali su i Dragić Napijalo (70) iz Vojnića, Bogdanka Janjanin (74) iz Maličke, Slavko Popović (60) iz Donjeg Skrada, Petar Budisavljević (60) iz Vrhovina, Đorđe Pavković (45), Rade Žigić (52), Danica Malešević (61) i Milanka Vučković (65). Troje ljudi ostalo je neidentifikovano.
Svedočenja i posledice napada
Prema svedočenjima meštana, eksplozije su bile snažne i čule su se širom grada. Spasilačke ekipe satima su izvlačile stradale iz ruševina, dok su delovi objekata bili potpuno uništeni.
– Probudila me je silovita detonacija. Na ulici je bilo kao dan – navodi jedan od meštana Surdulice, dok drugi svedoči da je nakon napada postalo jasno da nijedan objekat više nije siguran.
Napad je izazvao i veliko razaranje u širem području bolnice i okolnih zgrada, a deo stanovništva ostao je bez osnovnih uslova za život.
Desi se da se pogreši jednom, ali ne tri puta
Surdulica je tokom NATO bombardovanja više puta bila meta napada. Nepunih mesec dana ranije, 27. aprila 1999. godine, u napadu na naseljene objekte u gradu stradalo je dvadeset civila, uključujući i decu, dok je uništen veliki broj kuća u centru i okolini.
Tokom cele kampanje bombardovanja 1999. godine, Surdulica je pretrpela velika razaranja i, prema podacima iz tog perioda, Surdulica je mesto sa najvećim brojem civilnih žrtava u odnosu na broj stanovnika.
Surdulica je bombardovana i 21. aprila, kada je nato NATO prvi put gađao izbegličko naselje. Tada je poginulo 10 civila, od kojih šestoro dece. Ranjeno je 16 civila
Svaki put nakon udara na Surdulicu, NATO je u saopštenjima tvrdio da su gađani vojni ciljevi i da su preduzete sve mere kako bi se izbegle civilne žrtve, kao i da su civili stradali nekakvom “greškom”. Možda jeste greška bila prvi put, ali drugi i treći teško.
Posledice i sećanje
Sanatorijum je nakon rata obnovljen, ali su tragovi događaja i danas vidljivi kroz oštećene objekte i spomen-obeležja. Među stanovnicima Surdulice i dalje je živo sećanje na noć kada su pogođeni bolnica, starački dom i izbeglički paviljoni.
Za porodice stradalih, 31. maj ostaje datum tuge i sećanja na izgubljene živote, među kojima je bio veliki broj ljudi koji su već jednom bili primorani da napuste svoje domove.
Kurir.rs/Vranjenews.rs
