Novi pasoš Srbije “krije” remek-delo staro više od osam vekova: Šta predstavlja OVAJ motiv u novom putnom dokumentu

Novi pasoš Srbije ne donosi samo drugačiji izgled i naprednije bezbednosne elemente. Već na prvoj unutrašnjoj strani “krije” se detalj star više od osam vekova – jedno od najvećih remek-dela srpske srednjovekovne umetnosti.

Naime, kada otvorite novi pasoš Republike Srbije, čije izdavanje je počelo 1. jula, na prvoj unutrašnjoj strani, pažnju će vam privući jedan raskošan motiv – trodelni prozor sa fasade manastira Studenica.

Kako u svojoj objavi na Fejsbuku podseća Turističko-informativni centar Studenica, ovaj simbol nije izabran slučajno da bude deo dizajna nove srpske putne isprave – Oltarska trifora (trodelni prozor) na Bogorodičnoj crkvi u manastiru Studenica koja je nastala oko 1190. godine, predstavlja jedno od najlepših ostvarenja arhitektonske plastike srpskog srednjeg veka.

Anatomija remek-dela kroz reči struke

Prozor koji se našao u novom pasošu nalazi se na centralnoj, oltarskoj apsidi manastirske crkve i, kako su objašnjavali stručnjaci, za vreme u kojem je nastao isklesan je sa neverovatnom preciznošću.

Arhitekta-konzervator dr Nevena Debljović Ristić, u svom naučnom radu “Istraživanja i konzervatorsko-restauratorski radovi na arhitektonskoj plastici Bogorodičine crkve u Studenici”, koju je objavio Republički zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije, ističe da manastir Studenica predstavlja jedinstvenu sintezu romaničke kamenorezačke tradicije i vizantijskog pravoslavnog umetničkog izraza.

A kako u svojoj kapitalnoj studiji “Počeci monumentalne umetnosti u Raškoj” navodi čuveni istoričar umetnosti akademik Svetozar Radojčić, studenički plastični ukras ne predstavlja samo puku dekoraciju: “Sve te mitske životinje, lavovi i ptice zapravo su čuvari svetog prostora, preuzeti iz romaničkog repertoara, ali pažljivo odabrani tako da odražavaju hrišćansku kosmologiju i ideju o rajskom vrtu koji čeka vernike na istoku”.

Kolevka Raške škole i večna zadužbina

Manastir Studenica često se naziva “majkom svih srpskih hramova” zbog svog značaja u razvoju srpske srednjovekovne države i crkve.

Izgradnju glavne manastirske crkve, posvećene Bogorodici, započeo je veliki župan Stefan Nemanja oko 1186. godine, a radovi su završeni do 1196. godine, kada se Nemanja odrekao prestola u korist svog sina Stefana Prvovenčanog i povukao u monaški život. Nakon njegove smrti, unutrašnjost crkve je oslikana pod nadzorom njegovog najmlađeg sina, Svetog Save.

Kako su objašnjavali istoričari umetnosti, ono što Studenicu čini remek-delom svetske arhitekture jeste činjenica da je ona jedan od najreprezentativnijih i najpotpunijih primera Raške arhitektonske škole. Ovaj stil predstavlja jedinstven, harmoničan spoj vizantijskog koncepta unutrašnjeg prostora i romaničke obrade spoljašnjosti, karakteristične za Kotor i primorje, odakle su na Nemanjin dvor dolazili u to doba najbolji kamenoresci i graditelji.

Fasada crkve obložena je blistavo belim mermerom, a najlepši ukrasi koncentrisani su upravo oko portala i prozora. Zbog ove sinteze dveju kultura, Studenica je još 1986. godine uvrštena na UNESKO-vu listu svetske kulturne baštine.

Od mermera do pasoša: Simbolika na putovanjima

Uvrštavanje studeničke trifore u novi obrazac srpskog pasoša nosi snažnu i slojevitu poruku, s obzirom na to da su jedna od najvećih novina ovog dokumenta – motivi koji predstavljaju kulturno-istorijsko nasleđe Srbije.

To je, govoreći za TV “Blic”, potvrdio i heraldičar Ljubodrag Grujić, jedan od autora novog pasoša, ističući da on nije zamišljen samo kao putna isprava, već kao dokument koji predstavlja Srbiju gde god da se pojavi.

– Pasoš je možda jedini državni dokument koji svakodnevno prelazi granice. Zato on mora da predstavlja državu dostojanstveno, prepoznatljivo i sa poštovanjem prema njenoj istoriji – poručio je Grujić.

Šta još donosi novi pasoš Srbije, koje su njegove bezbednosne karakteristike, kako se podnosi zahtev za izdavanje i da li je neophodna zamena važećih pasoša, pročitajte u našem posebnom vodiču.