PANIKA U EVROPSKOJ DESNICI, REDOVI SE KOMEŠAJU Orban je otišao i ostavio vakuum, SLEDI BORBA za njegovu palicu: “Hvatanje noževa u padu”

Evropski lideri slavili su poraz desničarskog premijera Viktora Orbana na nedavnim ključnim parlamentarnim izborima u Mađarskoj kao preokret, nakon 16 godina njegove autoritarne vlasti. Ali, možda je prerano da se slavi kraj evropske ekstremne desnice, a analitičari kažu da su postojali i drugi razlozi za Orbanov poraz.

Poljski premijer Donald Tusk ocenio je da je pobeda Orbanovog rivala Petera Mađara na izborima 12. aprila dokaz da svet više nije “osuđen na autoritarne i korumpirane vlade”. Za nemačkog kancelara Fridriha Merca to je “jasan signal protiv desničarskog populizma”. Ali, analitičari upozoravaju da, iako je ishod izbora u Mađarskoj zadao privremeni udarac evropskoj krajnjoj desnici, to nipošto nije preokret u talasu nacionalnog populizma. Protivnici bi bili naivni ako bi na to tako gledali, kažu stručnjaci.

– Naravno da postoji simbolički element. Najdugovečniji lider krajnje desnice u Evropi, inspiracija za sve njih, je poražen. Ali, to nije poraz njegovog neliberalnog ideološkog modela organizovanja demokratije kad je krajnja desnica na vlasti – rekla je “Gardijanu” Sara de Lang, stručnjak za krajnju desnicu sa Univerziteta u Lajdenu u Holandiji.

Prema Gabrijeli Grajlinger sa Univerziteta Džordžija, ishod izbora u Mađarskoj mogao bi nakratko da “ublaži raspoloženje krajnje desnice”.

– Posebno zato što je Orban bio centralna figura u okupljanju globalne desnice – rekla je ona.

Orban, kojeg je “Njujork tajms” nazvao “svetionikom desnice”, okupio je evropske desničare uoči izbora na Konzervativnoj političkoj konferenciji (CPAC) nazvanoj “Veliki skup patriota”. Američki potpredsednik Džej Di Vens sastao se sa Orbanom u Budimpešti, dok je predsednik Donald Tramp izrazio “punu podršku” Vašingtona, navodeći da je veliki obožavalac sada odlazećeg premijera.

Slede tenzije u redovima evropske desnice

Stručnjaci kažu da će ishod izbora verovatno dovesti do tenzija unutar evropske krajnje desnice oko toga ko bi – ako iko – trebalo da postane njihov sledeći vođa:

• “mejnstrim” figura poput italijanske premijerka Đorđe Meloni ili
• “konfliktni” kritičar EU po uzoru na Orbana

Profesor Univerziteta Džordžija Kas Madl napisao je za “Gardijan” da “nijedan krajnje desničarski lider ne može da ispuni Orbanove cipele”.

– Orban je za sada otišao. Iako ima mnogo drugih krajnje desničarskih političara (npr. Đorđa Meloni) i evropskih ometača (poput Fica), nijedan od njih nema nameru, moć niti resurse da popuni prazninu koju stvara Orbanov poraz – naveo je on.

Da li će doći do domino efekta na desnicu u Evropi

Iako su izbori u Mađarskoj pokazali da se krajnja desnica može pobediti, to ne znači nužno opšti preokret. Kratkoročni simbolički uticaj ne znači da će doći do nekakvog domino efekta na druge krajnje desničarske partije u Evropi, ističu stručnjaci.

– Zapravo, veoma je teško dokazati konkretnim podacima da uspeh ili neuspeh krajnje desnice u nekoj zemlji ima bilo kakav izborni uticaj u drugoj – rekla je Grajlinger.

Desnica u problemu: Šta je Orbana koštalo izbora?

Evropski nacionalisti su sami ponudili različita objašnjenja za poraz Orbana. Neki, uključujući belgijskog ministra odbrane Tea Frankena i pojedine figure iz Alternative za Nemačku (AfD), bacili su krivicu na Orbanove bliske veze sa Trampovim MAGA pokretom.

Jedan poslanik AfD uoporedio je uključivanje Džej Di Vensa u kampanju sa “hvatanjem noževa u padu”, navodi Henli. Ali, drugi u istoj stranci se ne slažu i smatraju da su optužbe za korupciju i loše upravljanje ekonomijom koštali Orbana izbora. Italijanski Mateo Salvini okrivio je Brisel za zamrzavanje evropskih fondova.

“Ovo su pouke za desnicu – i njihove protivnike”

Ali, kako piše Henli, dok je glavna lekcija mađarskih izbora to da je verovatno najbolje izbeći neuspeh u ispunjavanju onoga što birači žele, poput lakših troškova života – uz istovremeno bavljenje onim što oni nikako ne žele, poput državne korupcije – onda postoje i neke sporedne pouke za evropsku krajnju desnicu – i, posredno, njihove protivnike.

Najvažnija od njih, prema De Lang, je da su krajnje desničarske partije očigledno ranjive kad svojim protivnicima daju dobar razlog da se istinski ujedine, poput borbe protiv korupcije.

Takođe, neki komentatori smatraju da je još jedna jasna pouka da bi lideri evropske krajnje desnice trebalo da se distanciraju i od ruskog predsednika Vladimira Putina, sa kojim je Orban negovao bliske veze, kao i od Trampa, čija administracija otvoreno nastoji da promoviše antievropske nacionaliste, ali čiji su pokušaji mešanja u izbore imali suprotan efekat, zaključio je Henli.