PETI oktobar 2000. godine ostao je jedan od datuma koji su prelomili modernu političku istoriju Srbije.
Foto: Printskrin Informer TV
Dok ga deo javnosti vidi kao dan demokratskih promena i smene režima Slobodana Miloševića, drugi ga posmatraju kao početak procesa koji su, prema njihovom viđenju, Srbiji doneli teške političke, ekonomske i državne posledice.
Dvadeset šest godina kasnije o tim događajima govorio je i Aleksandar Vučić, nosilac liste „Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija“, koji je danas ocenio da je Peti oktobar predstavljao revoluciju, „delom uvezenu i plaćenu spolja“, koja je u prvom trenutku donela određeni boljitak i otvaranje zemlje prema svetu, ali i, kako je rekao, „stratešku i suštinsku katastrofu“ za srpski narod.
Vučić je tokom današnjeg obraćanja Peti oktobar nazvao i danom kada je, prema njegovim rečima, „pala presuda Srbiji sa Zapada“ kada je reč o Kosovu i Metohiji i odlasku Crne Gore.
– Da vas podsetim na reči Gorana Svilanovića koji je kazao da su svi oni koji su ušli u Budimpeštu po pare, pre nego što bi uzeli pare morali da potpišu da će da prihvate nezavisnost Crne Gore koja je bila preduslov za kasniji pokušaj otcepljenja Kosova – rekao je Vučić na skupu u Banoštoru kod Beočina.
Govoreći o periodu nakon petooktobarskih promena, Vučić je naveo i puštanje pojedinih pripadnika OVK iz zatvora, kasniji pogrom Srba na Kosovu i Metohiji, kao i događaje koji su prethodili referendumu i odvajanju Crne Gore. Sve to predstavio je kao posledice politike koja je, prema njegovoj oceni, usledila posle promene vlasti 2000. godine.
Šta se dogodilo 5. oktobra 2000.
Petooktobarskim događajima prethodili su predsednički izbori u tadašnjoj Saveznoj Republici Jugoslaviji, održani 24. septembra 2000. godine.
Glavni protivkandidati bili su Slobodan Milošević i kandidat Demokratske opozicije Srbije Vojislav Koštunica.
Prema preliminarnim rezultatima Savezne izborne komisije, Koštunica je osvojio 48,22 odsto, a Milošević nešto više od 40 odsto glasova, zbog čega je najavljivan drugi krug predsedničkih izbora. DOS je, međutim, tvrdio da je Koštunica pobedio već u prvom krugu i odbio mogućnost novog glasanja.
Usledili su protesti i štrajkovi širom Srbije, a 5. oktobra veliki broj građana krenuo je ka Beogradu. Demonstranti su tokom dana ušli u zgradu Savezne skupštine, u kojoj je izbio požar, a zauzeta je i zgrada Radio-televizije Srbije.
Tokom večeri policijski otpor je uglavnom prestao, a Vojislav Koštunica obratio se okupljenima u centru Beograda.
Slobodan Milošević se narednog dana, 6. oktobra, obratio javnosti i priznao izborni poraz.
Sporovi o ulozi Zapada traju i danas
Jedno od pitanja koje i više od dve decenije kasnije izaziva najviše polemika jeste uloga zapadnih država i stranih organizacija u događajima koji su prethodili Petom oktobru.
U javnosti se godinama iznose tvrdnje da su pojedine opozicione organizacije i lideri DOS-a dobijali finansijsku i logističku pomoć iz inostranstva, kao i da su održavani sastanci u Budimpešti uoči promene vlasti.
U tom kontekstu često se podseća i na ranije izjave pojedinih tadašnjih opozicionih lidera o novcu koji je iz inostranstva stizao za aktivnosti opozicije.
S druge strane, pristalice Petog oktobra te događaje i danas opisuju kao odbranu izborne volje građana i trenutak kada je, nakon višegodišnje vlasti Slobodana Miloševića, otvoren put političkim promenama i približavanju zemlje Zapadu.
Zbog toga Peti oktobar i 26 godina kasnije ostaje jedan od najspornijih datuma novije srpske istorije – za jedne simbol demokratskog preokreta, a za druge početak perioda čije su posledice, prema njihovom mišljenju, trajno promenile položaj Srbije.
24sedam.rs