Turci su spaljivanjem moštiju Svetog Save hteli da slome srpski narod, ali je plamen na Vračaru osvetlio srca vernika i učvrstio kult svetitelja kroz vekove

Sveti Sava, prvi srpski arhiepiskop, prosvetitelj i utemeljivač duhovnog i crkvenog identiteta srpskog naroda, zauzima jedinstveno mesto u molitvenom sećanju Srpske pravoslavne crkve (SPC). Njegov život, delo i podvig postali su temelj duhovnog predanja, a njegovo ime kroz vekove je izgovarano kao zaštita, uteha i blagoslov u najtežim istorijskim trenucima.

Mošti Svetog Save, koje su nakon prenosa iz Trnova položene u manastir Mileševa, postale su duhovno središte i mesto sabranja vernog naroda. U vremenima osmanske vlasti, Mileševa je bila više od manastira – postala je utočište vere, nade i duhovne snage, gde su se Srbi okupljali tražeći utehu i isceljenje pred svetiteljem za koga su verovali da je neprestano živ u Bogu i u svom narodu.

Upravo taj rastući kult Svetog Save, kao i činjenica da je njegov grob postao mesto sabiranja i duhovnog otpora, izazvali su veliku zabrinutost osmanskih vlasti. U vremenu pojačanih srpskih ustanaka i nemira krajem 16. veka, doneta je odluka da se njegove mošti uklone iz Mileševe, sa ciljem da se slomi duhovna vertikala naroda koji je u njima nalazio snagu za otpor.

Prema istorijskim predanjima, po naredbi sultana, Sinan-paša je 1595. godine organizovao prenos moštiju Svetog Save iz Mileševe u Beograd. Povorka je bila praćena velikim stradanjem, poniženjem i strahom, dok je manastir ostao bez svog najvećeg blaga. Iako su Turci nastojali da spreče širenje vesti i otpora, događaj je pobudio srpski narod širom zemlje.

Na Vračaru u Beogradu, kako predanje svedoči, mošti Svetog Save su spaljene na lomači. Plamen koji se podigao nad gradom postao je snažan simbol stradanja, ali i svedočanstvo da se duhovna sila ne može uništiti. Umesto da izbriše njegov uticaj, ovaj čin je dodatno učvrstio kult Svetog Save u narodu. 

Ipak, u tom strašnom istorijskom trenutku nije sve bilo izgubljeno. Predanje i istorijski zapisi svedoče da svetiteljeve mošti nisu u potpunosti nestale, jer je jedan njihov deo – njegova leva ruka – sačuvan i prenet, postavši simbol neugasle svetosti i trajnog prisustva Svetog Save među svojim narodom. U najtežim vremenima ropstva i stradanja, monasi manastira Mileševa nastavili su da čuvaju sećanje i ono što je preostalo od svetiteljevih moštiju, istrajavajući u tihoj, ali upornoj misiji očuvanja svetinje. Istorijski izvori svedoče da su se kroz vekove obraćali i dalekim pravoslavnim vladarima, navodeći da se u Mileševi i dalje nalaze svetiteljeve mošti koje vernicima donose utehu, isceljenje i duhovno okrepljenje. U brojnim zapisima iz 17. veka, kao i u poveljama i letopisima, pominju se neprestani napadi, razaranja i stradanja manastira, ali i istrajnost monaha i vernog naroda koji su, uprkos svemu, obnavljali svetinju i čuvali njeno predanje. Tako se kroz vekove održavala živa nit svedočenja o Svetom Savi, kao duhovnom temelju i neugaslom prisustvu u istoriji i veri srpskog naroda.

Na mestu gde je izvršeno spaljivanje njegovih moštiju, danas se uzdiže Spomen-hram Svetog Save na Vračaru, kao trajno svedočanstvo vere, istorijskog sećanja i duhovnog vaskrsenja naroda koji nije zaboravio svog najvećeg svetitelja.

Kurir.rs