Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju veliki praznik – Silazak Svetog Duha na apostole, u narodu poznat i kao Duhovi, Trojice ili Pedesetnica. Reč je o jednom od tri najznačajnija hrišćanska praznika, uz Vaskrs i Božić, koji se praznuje tri dana i koji u pravoslavnoj tradiciji ima posebno mesto jer se smatra – rođendanom hrišćanske Crkve.
Praznik Pedesetnice i događaj u Jerusalimu
Silazak Svetog Duha na apostole obeležava se 50. dan posle Vaskrsa, zbog čega se naziva i Pedesetnica. Prema novozavetnom predanju, nakon Hristovog vaznesenja apostoli su ostali u Jerusalimu, okupljeni u jednoj kući na Sionu, gde su se zajedno molili i čekali ispunjenje Hristovog obećanja – dolazak Utešitelja, Svetog Duha.
Foto: Printscreen Twitter
Na Pedesetnicu, dok su bili zajedno, dogodio se snažan duhovni događaj: nastao je šum kao huk vetra, a nad svakim od apostola pojavili su se ognjeni jezici koji su se spustili na njih. Tada su, ispunjeni Duhom Svetim, počeli da govore jezicima koje ranije nisu znali, a prisutni narod ih je razumeo. Tog dana, prema predanju, oko tri hiljade ljudi poverovalo je u propoved apostola i krstilo se, zbog čega se ovaj događaj smatra početkom života Crkve Hristove.
U Delima apostolskim piše:
“I kad se navrši pedeset dana bijahu svi apostoli jednodušno na okupu. I ujedanput nastade šum sa neba kao hujanje silnoga vjetra… I pokazaše im se razdijeljeni jezici kao ognjeni, i siđe po jedan na svakoga od njih. I ispuniše se svi Duha Svetoga…” (Dap 2,1–4)
Praznik koji povezuje Stari i Novi zavet
Pedesetnica ima korene i u jevrejskoj tradiciji, gde je ovaj dan bio Praznik sedmica ili Praznik žetve, kada su se prinosili prvi plodovi i slavilo zahvaljivanje Bogu.
U hrišćanskom tumačenju, Silazak Svetog Duha predstavlja ispunjenje Božjeg plana i duhovno zaokruženje događaja koji su započeli Vaskrsenjem i Vaznesenjem Hristovim.
Zbog toga se ovaj praznik naziva i Trojice, jer se u njemu otkriva delovanje Svetog Duha kao trećeg lica Svete Trojice.
Običaji i simbolika praznika
Duhovi su praznik bogat običajima koji se i danas čuvaju u pravoslavnoj tradiciji. Tokom bogosluženja u hramovima se unosi trava, cveće i grančice, kojima se ukrašava crkva. Od njih vernici pletu venčiće koji se nose kućama i čuvaju pored ikona do naredne Pedesetnice. Veruje se da venčići donose zaštitu, zdravlje i blagostanje domu i ukućanima. Ovaj običaj simbolizuje i duhovnu obnovu, život i silazak Božje blagodati na svet.
Zašto su bake držale otvorene prozore?
U mnogim krajevima verovalo se da na Trojice treba otvoriti prozore i vrata kako bi “Duh ušao u kuću”. Starije žene su rano ujutru unosile svežu travu i brezove grančice, verujući da tako dom dobija mir, zdravlje i zaštitu tokom cele godine.
Mnogi veruju da na Trojice ne treba posećivati groblje, ali crkva objašnjava da za to ne postoji stroga zabrana. Za pomen preminulima postoji poseban dan – Trojičke zadušnice, koje se obeležavaju dan ranije, u subotu. Crkvena venčanja se uglavnom ne obavljaju na velike praznike, pa ni na Trojice, ali građansko venčanje nije zabranjeno.
Liturgijski značaj i duhovna poruka
Na praznik Silaska Svetog Duha služi se svečana liturgija, a u nastavku i večernje bogosluženje sa posebnim molitvama Svetog Vasilija Velikog. Crkva se moli za dar Duha Svetoga, duhovno isceljenje vernika i jačanje vere.
Duhovi se smatraju praznikom jedinstva, jer se apostoli, iako različiti, ispunjeni istim Duhom šalju u svet da propovedaju Jevanđelje.
Praznik sabornosti i duhovne obnove
Silazak Svetog Duha na apostole predstavlja i simbol duhovnog početka Crkve – trenutak kada se hrišćanska zajednica oblikuje i širi po svetu. Zato se ovaj praznik u pravoslavlju doživljava kao praznik sabornosti, zajedništva i duhovne snage, a danas bi i valjalo obići crkvu ili manastir.
Praznik se praznuje tri dana, a prvi dan je obeležen crvenim slovom u crkvenom kalendaru.
Kurir.rs