Od afričke kuge do slinavke i šapa! Ovo su bolesti koje ugrožavaju naše stočarstvo: Vlada Srbije uvodi hitne mere zbog širenja zaraze

Zarazne bolesti životinja predstavljaju ozbiljan izazov za stočarstvo i poljoprivrednu proizvodnju, jer njihovo širenje može imati značajne posledice po zdravlje životinja, proizvodnju i ekonomsku stabilnost. Neke od tih bolesti u poslednjem periodu evidentirane s i na teritoriji Srbije. Tim povodom, Vlada Srbije je juče usvojila zaključak o obrazovanju Operativnog štaba za sprečavanje, suzbijanje i iskorenjivanje afričke kuge svinja, kuge malih preživara, bolesti plavog jezika, boginja ovaca i koza, kao i drugih zaraznih bolesti životinja.

Svaka od ovih bolesti prvenstveno pogađa određene vrste domaćih životinja i može imati ozbiljne posledice po stočarsku proizvodnju. Evo šta se do sada zna o oboljenjima koja su ove godine evidentirana na teritoriji Srbije.

Afrička kuga svinja

Afrička kuga je virus se prenosi kontaktom sa zaraženim životinjama, kontaminiranom hranom, opremom, odećom i vozilima. Izuzetno je otporan. Može preživeti niske temperature, pa i celu zimu u lešu. Veliki problem su divlje svinje na čija kretanja se ne može uticati, a njihovo kretanje u divljini je prekogranično. Lek, nažalost, ne postoji.

Afrička kuga svinja bila je tokom 2026. godine jedno od najvećih žarišta zaraznih bolesti životinja u Srbiji. Virus je tokom godine registrovan u više delova zemlje, uključujući područja Mačvanskog, Sremskog, Kolubarskog, Južnobačkog, Zapadnobačkog i Podunavskog okruga, kao i teritoriju grada Beograda, a do 10. avgusta bio je zabeležen u sedam okruga, 13 opština i 62 naseljena mesta. Od početka godine, zbog ove bolesti je uginula ili eutanazirana ukupno 36.101 domaća svinja.

Boginje ovaca i koza

Boginje ovaca i koza su veoma zarazna virusna bolest koja pogađa male preživare. Karakterišu je povišena telesna temperatura, promene na koži i sluzokoži, pojava čvorića i krasta, kao i problemi sa disanjem, a u težim slučajevima može doći i do uginuća životinja. Bolest se ne prenosi na ljude, ali može izazvati ozbiljne posledice u stočarstvu i brzo se širiti među ovcama i kozama.

Ova bolest je poslednjih meseci bila je prisutna i u Srbiji. Zaraza se može širiti direktnim kontaktom među životinjama, ali i preko kontaminirane opreme, odeće i vozila, zbog čega je brzo otkrivanje bolesti i primena veterinarskih mera od ključnog značaja za sprečavanje njenog daljeg širenja.

Bruceloza

Bruceloza je retka i od davnina poznata bolest koju izaziva bakterija iz roda Brucella, a koja pogađa i domaće i divlje životinje. Nedavno je novi slučaj zabeležen u Bosni i Hercegovini na imanju porodice Fejzić, gde je obolelo 13 krava. U Srbiji je ove godine bruceloza goveda evidentirana u selu Dobrosin kod Bujanovca, koje se nalazi na samoj administrativnoj liniji sa Kosovom i Metohijom.

Oprez je neophodan jer se bruceloza može preneti i na ljude. Do zaraze čoveka najčešće dolazi konzumiranjem nekuvanog mleka i mlečnih proizvoda od obolelih grla, dok se ređe prenosi aerogenim putem.

Plavi jezik

Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede potvrdilo je prisustvo bolesti plavog jezika na teritoriji opštine Bosilegrad, tačnije u mestima Donja Ljubata i Gornja Lisina, gde su odmah preduzete sve propisane mere. Reč je o akutnom virusnom oboljenju koje pogađa pretežno ovce, ali od njega mogu oboleti i goveda, koze i divlji preživari. Klinička slika je najizraženija i najteža kod ovaca, dok kod goveda i koza infekcija uglavnom protiče skriveno, bez vidljivih znakova oboljenja.

Ova zaraza se ne prenosi direktnim kontaktom između životinja, već virus prenose komarci iz roda Culicoides koji se hrane krvlju. Najvažnija vest za građane jeste da ljudi ne mogu oboleti od ove bolesti. Inače, izbijanje serotipa 8 ove bolesti tokom ove godine već su prijavile Grčka, Severna Makedonija, Italija, Španija i Portugalija, dok je isti tip prošle godine potvrđen i u Švedskoj.

Slinavka i šap i antraks (bedrenica) nisu evidentirani u Srbiji tokom ove godine, ali njihova pojava u pojedinim zemljama regiona i Evrope razlog je za pojačan oprez i preventivne mere.

Antraks (bedrenica)

Opasnost od antraksa, u narodu poznatog i kao bedrenica, nedavno je ponovo postala aktuelna nakon što je Hrvatski veterinarski institut potvrdio zarazu u opštini Vrlika. Na tom području je u proteklih dvadeset dana uginulo više od 50 goveda, što je izazvalo veliku zabrinutost među lokalnim stočarima. Ovu tešku bolest izaziva bakterija Bacillus anthracis, čije spore mogu godinama da preživljavaju u zemljištu pre nego što uđu u organizam životinje preko rane ili posekotine.

Za razliku od nekih drugih stočnih oboljenja, antraks primarno pogađa stoku, ali bolest se može preneti i na ljude. Do infekcije kod čoveka dolazi direktnim kontaktom sa obolelim životinjama ili konzumiranjem zaraženih proizvoda, a svima koji obole neophodno je bolničko lečenje.

Slinavka i šap

Slinavka i šap važi za jednu od najzaraznijih virusnih bolesti koja napada sve papkare – goveda, svinje, ovce, koze i divlje životinje.

Zaraza se širi izuzetno brzo direktnim kontaktom među životinjama, ali i preko zaraženih predmeta, vozila, hrane, vode, pa i mehanički preko ljudi koji virus prenose na odeći i rukama. Virus može preći i na ljude koji su u kontaktu sa obolelim grlima, ali kod njih izaziva blagu kliničku sliku.

Ovaj uzročnik je izuzetno otporan, pa tako u mleku na temperaturi od plus četiri stepena može opstati dve nedelje, dok na minus 20 stepeni ostaje infektivan čak nekoliko godina. Pojava ove bolesti podrazumeva obavezno uništavanje zaraženih grla, zbog čega ostavlja katastrofalne ekonomske posledice na stočarstvo. U Evropi je situacija vrlo ozbiljna jer su žarišta zabeležena u Nemačkoj, Mađarskoj i Slovačkoj, gde je proglašeno vanredno stanje na tri farme, dok je Austrija preventivno zatvorila 20 graničnih prelaza ka Slovačkoj i Mađarskoj.