Misterija manastira koji visi nad provalijom na 1.200 metara: Svecima na ikonama nedostaju oči, niko ne zna zašto su tako naslikani

Na gotovo nepristupačnoj litici iznad doline Altindere, na severoistoku Turske, nalazi se prizor koji više podseća na filmsku scenografiju nego na građevinu staru vekovima. Manastir Sumela podignut je na oko 1.200 metara nadmorske visine, a gledan iz doline deluje kao da je zalepljen za stenu i visi iznad provalije.

Ova pravoslavna svetinja u oblasti Trabzon vekovima je bila jedno od najznačajnijih verskih mesta na obali Crnog mora, a sa njenim nastankom povezana je legenda o dvojici monaha, Bogorodici i čudotvornoj ikoni.

Legenda o snu dvojice monaha

Prema predanju, istorija manastira počinje u 4. veku. Dvojica monaha, Varnava i Sofronije, navodno su nezavisno jedan od drugog imali viziju Bogorodice koja ih je uputila ka planini iznad Trabzona.

Legenda kaže da su tamo pronašli pećinu i ikonu Bogorodice za koju se verovalo da ju je naslikao apostol Luka. Na tom mestu osnovali su svetilište koje je tokom narednih vekova izraslo u veliki manastirski kompleks.

Sumela je posvećena Bogorodici, a njeno ime najčešće se povezuje sa grčkim izrazom „Melas“, odnosno „crna“, po planini na kojoj je podignuta.

Manastir uklesan u liticu

Jedan pogled na Sumelu dovoljan je da bude jasno zbog čega je postala jedna od najprepoznatljivijih znamenitosti ovog dela Turske.

Kompleks je prilagođen gotovo vertikalnoj steni. Njegovo središte predstavlja crkva smeštena uz prirodnu pećinu, dok se oko nje nalaze kapele, monaške ćelije, biblioteka, kuhinje i druge prostorije.

Manastir je tokom duge istorije više puta dograđivan i obnavljan. Posebno značajan period počinje u 13. veku, u vreme Trapezuntskog carstva i dinastije Komnin, kada je Sumela dobila veliki deo izgleda po kojem je danas poznata.

Ni dolazak Osmanlija nije označio njen kraj. Nakon osvajanja Trabzona 1461. godine manastir je nastavio da funkcioniše, a osmanski sultani potvrđivali su njegova prava i privilegije.

Zašto svecima na freskama nedostaju oči

Posebnu pažnju posetilaca privlače freske na zidovima pećinske crkve. Na njima su prikazani prizori iz života Isusa Hrista i Bogorodice, kao i brojne biblijske scene.

Međutim, na mnogim likovima svetaca oči su oštećene ili potpuno uklonjene.

Deo fresaka stradao je tokom dugog perioda u kojem je manastir bio napušten i nezaštićen, a oštećenja su nastajala i ljudskom rukom. Za Sumelu se vezuje i priča da su pojedini posetioci skidali delove boje sa fresaka jer su verovali da imaju isceliteljsku moć.

Zbog vandalizma, vremenskih uslova i višedecenijske izloženosti, brojni prizori danas nose vidljive tragove oštećenja.

Napušten posle dramatičnih događaja 20. veka

Manastirski život prekinut je početkom 20. veka, u periodu velikih političkih i demografskih promena u regionu. Nakon razmene stanovništva između Grčke i Turske dvadesetih godina prošlog veka, Sumela je ostala bez monaške zajednice.

Decenijama je bila napuštena, ali je vremenom postala važna turistička i kulturno-istorijska znamenitost.

Zbog opasnosti od odrona i potrebe za velikom obnovom, kompleks je 2015. zatvoren za posetioce. Usledili su zahtevni radovi na stabilizaciji stena i restauraciji objekata, nakon čega je Sumela postepeno ponovo otvorena za javnost.

Danas je manastir jedna od najpoznatijih atrakcija oblasti Trabzon, a posebno mesto ima za pravoslavne vernike. Na praznik Uspenja Presvete Bogorodice u Sumeli se, uz posebne dozvole turskih vlasti, održavaju verske službe.

Ipak, upravo položaj ostaje ono što ovaj manastir čini nezaboravnim. Okružen šumama i planinama, na oko 1.200 metara nadmorske visine, Sumela i posle više od hiljadu godina izgleda kao građevina koja prkosi i gravitaciji i vremenu.