U Veloj Luci na ostrvu Korčula snimljena je pojava seša, prirodnog oscilovanja nivoa mora
Seš, ili šćiga, je stojeći talas koji uzrokuje povremene i nagle promene nivoa vode u zalivima i lukama
Udruženje hrvatskih amatera meteorologa Crometeo iz Splita objavilo je u sredu posle ponoći na svojoj Fejsbuk stranici video-snimak koji prikazuje pojavu seša (šćige) u Veloj Luci, mestu na zapadu ostrva Korčule.
Prirodnu pojavu u kojoj se nivo mora naglo podiže i spušta, kao da more “diše” zabeležio je Marko Markec, a objavljeni materijal privukao je pažnju javnosti. Ova pojava u narodu je poznata pod nazivima šćiga, štiga ili bibavica, dok se u stručnoj terminologiji koristi naziv seš (od švajcarskog francuskog seiche).
Seš je stojeći talas koji se javlja u zalivima, lukama, kanalima, jezerima ili zatvorenim morima, a ispoljava se kroz oscilacije nivoa vode i periodične promene strujanja. Njegov period ponavljanja prvenstveno zavisi od oblika i dimenzija zahvaćenog područja, pri čemu se uz osnovno oscilovanje redovno pojavljuju i oscilacije viših frekvencija. Nastanak ove pojave najčešće izazivaju nagle promene atmosferskog pritiska i vetra, poremećaji koji dolaze sa otvorenog mora, kao i, veoma retko, pomeranje samog morskog dna.
Fizička osnova
Prvobitno uočeni u švajcarskim jezerima, seševi su veoma česti i na Jadranskom moru, gde njihovi periodi variraju u zavisnosti od lokacije. Za ceo Jadran period oscilacije iznosi približno 21 sat, u Kvarnerskom zalivu traje više od šest sati, dok u Kaštelanskom zalivu iznosi oko jedan sat.
U manjim zalivima, poput Bakarskog zaliva ili zaliva u Veloj Luci, ti periodi mogu trajati svega 20 minuta ili manje. Kada seševi dostignu velike amplitude, mogu ozbiljno da ugroze plovidbu i izazovu plavljenje priobalnih područja.
Fizička osnova ove pojave leži u nastanku stojećeg ili stacionarnog talasa, koji nastaje superpozicijom, odnosno sabiranjem, dva talasa jednake amplitude i frekvencije. U morskim zalivima i kanalima stojeći talasi nastaju preklapanjem dolaznih talasa sa onima koji se odbijaju od strme obale, naročito kada je smer prostiranja talasa upravan na obalu.
Slične pojave
Glavni pokretač ove pojave po pravilu dolazi iz atmosfere – vetar potiskuje i nagomilava vodu uz obalu, a njegovim naglim prestankom površina mora se vraća u ravnotežni položaj kroz proces prigušenog oscilovanja.
Osim stojećih talasa, na moru se redovno pojavljuju i slobodni talasi nastali pod uticajem vetra, sile teže i Koriolisove sile, koji se dele na kratkoperiodične i dugoperiodične. Kod kratkoperiodičnih talasa u plitkoj vodi talasna dužina višestruko je veća od dubine, a izuzetno snažni talasi te vrste, nastali usled podmorskih zemljotresa ili vulkanskih erupcija, poznati su kao cunamiji.
Kada se površinski talasi kreću kroz slojevito more različite gustine, temperature ili saliniteta, dolaze do izražaja i unutrašnji talasi koji izazivaju oscilacije termokline u rasponu od desetak metara.
(Dnevno.hr)
Seš na Korčuli (Foto: Crometeo / Facebook)