Političko licemerje epohe Josipa Broza: Negacija srpskog naroda u Hrvatskoj ogledala se u brojnim pokušajima da se Srbi proglase Vlasima

SMENjIVANjE boljih i gorih perioda srpsko-hrvatskih međusobnih odnosa bilo je uslovljeno većim brojem činilaca.

To su bila kretanja u feudalnoj epohi a i u građanskom društvu, koja su sve činila da formulišu i odbrane svoja shvatanja hrvatske državnosti i teritorijalne celine. Negacija srpskog naroda u Hrvatskoj i pokušaji da se Srbi proglase Vlasima morali su da izazovu reakciju koja je imala podršku čak i austrijske države. Carskoj vlasti je bilo jasno da su, usled stalne turske opasnosti, važniji državni interesi nego oni koje su zastupali hrvatski staleži.

Vrhunac ovog sukoba predstavljala je „urota Zrinjskog i Frankopana”, velikaša koji su braneći svoje staleške interese odbacili državne, oličene u austrijskom caru. Njihovo stradanje protumačeno je kao stradanje za nacionalne, hrvatske interese u otporu germanizaciji i mađarizaciji. Austrijanci, a ni Mađari, nisu shvatili da je vreme ovakvih borbi isteklo, da one predstavljaju nagoveštaj državnog kraja do kojeg je 1918. godine i došlo.

Okupacija, a zatim i aneksija Bosne i Hercegovine, unele su nove, sve oštrije nesporazume između Hrvata i Srba oko toga kome pripada ova bivša turska provincija. Sa ovim pitanjima jačale su i tvrdnje hrvatske desnice da su Srbi „politički Hrvati”. Oštricu tih napada otupelo je stvaranje Hrvatsko-srpske koalicije i njena pobeda na izborima za Sabor. Njena izdržljivost u političkim menama pred Prvi svetski rat i tokom njegovog trajanja mogla je da predstavlja dobar početni politički kapital za stvaranje Kraljevine SHS.

Nažalost, u posleratnim političkim sukobima on je brzo i lako potrošen. Stari sukobi različitih uzroka lako su razorili krhko tkivo nove države, koja za sve vreme trajanja nije uspela da pronađe čvršću formulu svog opstanka. Sa posebnom snagom su ti sukobi izbili posle sloma Kraljevine Jugoslavije, 1941. godine, kao i odluke sila Osovine da uspostave „Nezavisnu državu Hrvatsku”. 

Srbi sa teritorije NDH bili su izloženi genocidnom stradanju i planskom uništenju, kojim je konačno rešavano srpsko pitanje u Hrvatskoj. Produžen je život pravaškofrankovačkoj ideologiji, koja je nastavila da živi i u vreme socijalističke Jugoslavije, gde je legalno i otvoreno širena među kadrovima KP Hrvatske.

Njeno povremeno suzbijanje bilo je bez stvarne želje da se ona politički porazi, pa je ona u Hrvatskoj uvek iznova pronalazila zaštitnike na raznim stranama javnog života. Taj latentni frankovluk nije ostao bez posledica po Srbe u Hrvatskoj, čije je prvo poratno političko rukovodstvo bilo saučesnik u gubljenju prava srpskog naroda kao konstitutivnog naroda u Hrvatskoj.

Za Srbe u Zagrebu, a i u celoj Hrvatskoj, ukidanje srpskog kulturnog društva „Prosvjeta”, tog simbola srpske prosvetne i kulturne svesti, bilo je težak udarac. Najpre je rad društva „zamrznut” od 1971. do 1980, da bi zatim od 1980. do 1990. društvo bilo i formalno ukinuto zbog „neaktivnosti”, što najbolje ilustruje tadašnju „atmosferu političkog licemjerstva”. Slično je bilo i sa Muzejom Srba u Hrvatskoj, koji je prestao da postoji kao samostalna ustanova, postao je samo „odjel Povijesnog muzeja Hrvatske”. Svako povezivanje Srba u Hrvatskoj sa Srbima na drugim prostorima sprečavano je pod geslom da „nema vertikalnog povezivanja”, a sa tim stavom, na svoju sramotu, složilo se i tadašnje političko rukovodstvo Srbije.(…)

HRVATSKI istorizam razlikuje se od srpskog. U njemu neprekinuto preovlađuje ideja hrvatske državnosti, svest o istorijskom pravu čije je srednjovekovno poreklo prilagođavano društvenim promenama HIH veka. Srpski istorizam, koji je podsticala još Pećka patrijaršija, bio je usmeren ka obnovi srpske srednjovekovne države, ka povraćaju bar dela njene nekadašnje teritorije. Time bi se postiglo duhovno ujedinjenje svih delova razbijenog srpskog naroda i potvrdila ideja srpske državnosti, pod jurisdikcijom obnovljene Pećke patrijaršije.

Promenljivost hrvatske politike u HIH veku bila je uslovljena ukupnim državnim okvirom, u kojem je hrvatska Trojednica predstavljala samo manji deo. Zbog toga su Hrvati često menjali odnos prema Srbima, podstaknuti pragmatičnim razlozima. Hrvatski  političari u HIH veku, braneći svoje nacionalne interese od Mađara, koristili su iste metode koje su ovi primenjivali težeći da nemađarske narode pretvore u „političke Mađare”.

Zahtevi da se Srbi u Trojednici pretvore u „političke Hrvate” vređali su srpsku samosvest i stvarali otpore koji su samo umnožavali sukobe, čija je suština bila negiranje srpske nacionalne posebnosti u Hrvatskoj. To je bilo ključno pitanje mnogih sukoba u stranačkom životu druge polovine HIH i početkom HH veka. 

KAO primer kojom brzinom mogu da izbiju hrvatsko-srpski nesporazumi može da posluži i zbirka Hrvatskih narodnih pjesama u izdanju Matice hrvatske. Ona je podstakla Vatroslava Jagića da u pismu Franji Račkom od 4. marta 1887. iz Beča, poruči:

„Tako je Matica hrvatska izazvala svojom odlukom da izda nekakve hrvatske narodne pjesme’, čitavu buru straha, da ćemo i to blago oteti Srbima. Ja zbilja i sam mislim da kod narodne epske poezije ne bi trebalo suviše isticati hrvatsko ime, jer što je bilo nekoć starih hrvatskih motiva, čini se da je propalo pod navalom novih sižeta koji su dolazili s Turcima s Istoka. Za to ja bih i tu bio za krpež, te bih pjesme nazvao hrvatsko-srpskim ili srpsko-hrvatskim, ili bi ih štampao ćirilicom.” 

SUTRA: SRBI SASTAVNI DEO U STVARANjU ZAGREBA