KINESKI vojni analitičari poslednjih godina veoma pažljivo proučavaju iskustva savremenih ratova, posebno sukoba na Bliskom istoku i u Evropi.
Foto Tanjug/AP/Iranska vojska
U tim konfliktima jasno se pokazalo da lavirajuća municija i bespilotne letelice više nisu samo pomoćno oružje, već faktor koji može promeniti dinamiku celog bojišta. U Pekingu se ovaj fenomen ne posmatra kao izolovana pojava, već kao deo šire strategije u kojoj rojevi dronova postaju prvi talas napada, zadužen za zasićenje protivničke odbrane.
U toj koncepciji dronovi nisu namenjeni da sami odluče bitku. Njihova uloga je drugačija, oni preopterećuju radare i protivvazdušne sisteme, stvaraju pukotine u odbrani i otvaraju prostor za precizno vođene rakete i druge udarne sisteme. U kineskim analizama takav pristup se sve češće opisuje kao nova forma asimetričnog ratovanja u kojoj se relativno jeftina sredstva koriste protiv ekstremno skupih odbrambenih sistema.
Takva logika danas postaje osnova razvoja novih programa u okviru Narodnooslobodilačke armije Kine. Balističke rakete, hipersonično oružje i rojevi dronova zamišljeni su kao deo jedinstvenog sistema udara, gde svaka komponenta ima svoju ulogu u složenoj sekvenci napada.
EKONOMIJA RATA KAO STRATEŠKO ORUŽJE
Kineski stratezi smatraju da ključna prednost rojeva dronova nije u tehnološkoj sofisticiranosti, već u ekonomiji ratovanja. Kada se protiv sistema protivvazdušne odbrane istovremeno pojavi desetine ili stotine ciljeva, čak i najmoderniji kompleksi suočavaju se sa ozbiljnim problemima.
Radari postaju preopterećeni, kanali za navođenje raketa presretača brzo se popunjavaju, a zalihe presretača počinju da se troše brzinom koja može postati neodrživa. Svaka protivraketna raketa može koštati stotine hiljada dolara, dok je cena proizvodnje pojedinih dronova višestruko niža.
U vojnoj teoriji taj proces se naziva „iscrpljivanje odbrane“. Protivnik je primoran da troši skupe presretače na jeftine ciljeve. U jednom trenutku dolazi do tačke kada takva razmena postaje ekonomski neodrživa.
Kada se odbrambeni sistemi iscrpe ili dezorijentišu, na scenu stupaju sledeći talasi oružja. Krstareće i balističke rakete udaraju na ključne instalacije koje su ostale bez pouzdane zaštite. Nakon toga mogu biti upotrebljeni hipersonični sistemi protiv najzaštićenijih ciljeva koje je u završnoj fazi leta gotovo nemoguće presresti.
Ovakva kombinovana taktika sve češće se smatra novom normom modernog ratovanja. Nedavni sukobi su pokazali da lavirajuća municija daje najveći efekat upravo kada deluje zajedno sa drugim preciznim oružjem. U Pekingu iz toga izvlače jasan zaključak: budući ratovi neće biti odlučeni jednim dominantnim sistemom, već koordinisanom upotrebom više različitih sredstava napada.
DEMONSTRACIJA TEHNOLOGIJE ROJEVA
Kina je već demonstrirala tehnološke mogućnosti koje podržavaju ovakav pristup. U februaru 2026. godine iznad jednog kineskog grada u vazduh je istovremeno podignuto čak 22.580 dronova. Formalno je događaj predstavljen kao spektakl i novi rekord, ali za vojne analitičare on je imao mnogo dublji značaj.
Istovremena kontrola desetina hiljada bespilotnih letelica zahteva rešavanje nekoliko izuzetno složenih tehnoloških problema. Prvi je precizno pozicioniranje svake pojedinačne letelice u prostoru uz minimalnu grešku. Drugi je razvoj algoritama koji omogućavaju koordinisano kretanje velikog broja uređaja bez sudara ili međusobnog ometanja. Treći je stabilan komunikacioni sistem koji može u realnom vremenu prenositi komande hiljadama dronova.
Takve demonstracije zapravo predstavljaju test ključnih tehnologija potrebnih za buduće borbene primene. Ono što javnosti izgleda kao impresivan svetlosni spektakl, za vojne stručnjake predstavlja vežbu masovne kontrole bespilotnih sistema.
INDUSTRIJSKA BAZA IZA RAZVOJA DRONOVA
Ovakav tehnološki napredak ne bi bio moguć bez snažne industrijske baze. Kineska provincija Guangdong, u kojoj se nalazi sedište kompanije DJI, jednog od najvećih svetskih proizvođača civilnih dronova, beleži izuzetno brz rast izvoza.
Analitički podaci pokazuju da je izvoz dronova iz ovog regiona 2024. godine dostigao približno 2,3 milijarde dolara. Već naredne godine ta cifra porasla je na oko 3,2 milijarde dolara, što predstavlja povećanje od skoro 41 procenat.
Većina proizvodnje namenjena je civilnim sektorima kao što su logistika, nadzor infrastrukture, poljoprivreda, kartografija i aerofotografija. Ipak, takva industrija istovremeno stvara tehnološku bazu koja se u slučaju potrebe može brzo prilagoditi vojnoj proizvodnji.
Iste fabrike, isti lanci snabdevanja i isti inženjerski timovi omogućavaju brzu proizvodnju velikog broja bespilotnih letelica uz relativno niske troškove.
NOVI MATERIJALI I LAKŠE KONSTRUKCIJE
Kineski istraživački instituti paralelno rade na unapređenju same konstrukcije dronova. Jedan od važnih pravaca razvoja je smanjenje težine strukture.
U jednom nedavnom naučnom radu kineski istraživači predložili su novu metodu konstrukcije okvira drona koristeći kompozitne materijale raspoređene u trodimenzionalnu rešetkastu strukturu. Takav pristup omogućava smanjenje težine okvira za oko deset procenata, uz istovremeno povećanje čvrstoće.
U svetu bespilotnih letelica svaki gram težine ima značaj. Manja masa znači duže vreme leta, veći operativni radijus i mogućnost dužeg zadržavanja iznad cilja.
BAMBUS KAO VISOKOTEHNOLOŠKI MATERIJAL
Jedan od zanimljivijih eksperimenata kineskih inženjera odnosi se na upotrebu bambusovih kompozita u konstrukciji dronova. U jednom testu razvijen je dron sa rasponom krila većim od dva i po metra čija konstrukcija koristi upravo takav materijal.
Letelica teži svega sedam kilograma, što je oko četvrtinu manje u odnosu na slične modele izrađene od ugljeničnih vlakana. Istovremeno, dron može da leti brzinom većom od sto kilometara na čas i da ostane u vazduhu više od jednog sata.
Troškovi izrade glavne strukture pritom su smanjeni za više od dvadeset procenata. Bambus poseduje zanimljivu kombinaciju osobina, relativno je lagan, ali istovremeno krut i čvrst. Kada se kombinuje sa modernim polimernim matricama dobija se kompozit koji u nekim parametrima može čak nadmašiti tradicionalne materijale.
Još jedna prednost takvih kompozita je njihova radio-prozirnost, što znači da su manje uočljivi za radarske sisteme.
Foto: printskrin jutjub
DRONOVI VELIČINE KOMARCA
Kineski istraživači rade i na drugom ekstremu razvoja bespilotnih letelica, minijaturizaciji. Jedan od projekata rezultirao je razvojem drona čije su dimenzije približne veličini komarca.
Takvi uređaji namenjeni su za tajne izviđačke misije gde je prikrivenost ključni faktor. Inspiraciju za konstrukciju inženjeri su pronašli u načinu leta pravih insekata.
Dron koristi ultralake materijale, mikroelektroniku i mehanizam koji oponaša mahanje krilima. Zbog toga je pri vizuelnom posmatranju veoma teško razlikovati ga od pravog insekta.
U urbanim sredinama ili unutar zgrada ovakvi uređaji mogu omogućiti izviđanje u prostorima koji su nedostupni većim bespilotnim letelicama.
KAKO KINA VIDI RAT BUDUĆNOSTI
Kada se svi ovi elementi sagledaju zajedno, od tehnologije rojeva i industrijske proizvodnje do novih materijala i mikro-dronova, postaje jasnije kako kineski stratezi zamišljaju buduće sukobe.
Umesto oslanjanja na pojedinačne sofisticirane platforme, naglasak se stavlja na kombinaciju velikog broja relativno jeftinih sistema koji deluju koordinisano. U takvom pristupu dronovi, rakete i hipersonično oružje ne funkcionišu odvojeno, već kao deo integrisanog udarnog sistema.
Za mnoge vojne analitičare upravo ta sinergija predstavlja jednu od najvažnijih promena u načinu razmišljanja o savremenom ratovanju.
oruzjeonline.com
BONUS VIDEO – PATROLA SA PUTNICIMA, NA BRZOJ PRUZI, OD BEOGRADA DO SUBOTICE: “Vožnja deluje gotovo neprimetno”