Libijska Leptis Magna, tamo gde se vidi impozantna lepota rimskog carstva

Dobro je poznato da se najviše ostataka iz vremena Rimskog carstva nalazi u Italiji, ali njih ste verovatno već (skoro sve) i videli. Pored Italije, ostatke drevne rimske civilizacije u velikoj meri možete videti, između ostalog, i u Turskoj, Tunisu, Španiji, Francuskoj i Velikoj Britaniji. Posebno mesto u istoriji zauzima i Severna Afrika, jer se na njenim obalama susretalo sve ono što je carstvo činilo moćnim: trgovina, vojska, različiti narodi, bogatstvo i raskošna arhitektura.

Danas vas vodimo na sredozemnu obalu Severne Afrike, gde su Feničani oko 7. veka pre nove ere podigli velelepni grad i dali mu naziv Lpqy, odnosno Veliki Leptis. Vekovima kasnije, taj grad će pod Rimljanima izrasti u jednu od najlepših urbanih celina čitavog carstva, a njegovi forumi, slavoluci, bazilike, terme i pozorišta i danas pokazuju koliko je rimska kultura bila raskošna.

Na mestu gde se Afrika otvara ka Mediteranu, iznikla je Leptis Magna

Lokacija Leptis Magne nije slučajnost. Smeštena na obali današnje Libije, imala je sve što je drevnom gradu bilo potrebno da poraste u važan trgovački centar: izlaz na more, vezu sa pomorskim rutama, pristup plodnom zemljištu i položaj sa kog se roba mogla slati dalje ka različitim delovima Mediterana.

Za Feničane, vešte moreplovce i trgovce, ovakva “raskrsnica svetova” bila je dragocena tačka na karti – mesto na kome se moglo trgovati, pristajati, skladištiti, pregovarati i širiti uticaj.

Od osnivanja, grad je bio pod snažnim kartaginskim, odnosno punskim uticajem, a tek kasnije postaje deo rimskog sveta. Feničani su mu dali prve trgovačke temelje i povezali ga sa mrežom mediteranskih luka; Kartaginjani su doneli svoje običaje, jezik i način organizacije, pa je grad vekovima nosio snažan punski pečat. Kada je postao deo Rimskog carstva, Leptis Magna je doživela najveći procvat: podizani su hramovi, forumi, kupatila i druge monumentalne građevine po kojima je danas najpoznatiji.

Grad koji je Rimu donosio bogatstvo, uticaj i prestiž

Kada je nakon pada Kartagine i rimskog širenja u Severnoj Africi Leptis Magna ušla u sastav rimskog sveta, njen položaj postao je jedan od glavnih izvora njene moći. Prirodna luka, blizina plodnog zaleđa i veze sa trgovačkim putevima učinili su je važnom tačkom u velikom mediteranskom sistemu razmene. Iz ovog dela Severne Afrike ka drugim delovima carstva odlazili su žito, maslinovo ulje, životinje, zanatski proizvodi i druga roba, dok su u grad pristizali trgovci, novac, običaji, jezici i ideje.

Među traženom robom bile su i egzotične životinje iz afričkog zaleđa, uključujući lavove i slonove, koje su u Rim stizale zbog velike potražnje za spektaklima i igrama u amfiteatrima. Trgovina takvim životinjama predstavljala je jedan od prepoznatljivih elemenata veza između severnoafričkih provincija i rimskog centra.

Zahvaljujući takvom položaju, Leptis Magna je Rimu donosila bogatstvo, ali i vidljiv dokaz njegove snage na obodima carstva. Kroz luke, puteve, poreze, lokalne elite i javne građevine Rim je pokazivao koliko uspešno može da poveže udaljene provincije sa centrom moći. U Leptis Magni ekonomija, politika i prestiž išli su zajedno: roba je punila brodove, trgovina je hranila grad, a monumentalna arhitektura pretvarala je njegovo bogatstvo u kamen, mermer i redove raskošnih kolonada.

Grad je imao i važnu kulturnu ulogu u Severnoj Africi. U njemu su se preplitali punsko nasleđe, lokalni afrički identiteti i rimski način života. Terme, pozorišta, hramovi, trgovi i javni prostori bili su mesta susreta, trgovine, politike, religije i zabave.

Septimije Sever, car koji je Leptis zaista učinio Velikim

Najveći uspon Leptis Magna doživljava zahvaljujući svom građaninu.

Septimije Sever, rimski car koji je vladao od 193. do 211. godine, poticao je iz ugledne porodice ovog grada, a kada je stigao na vrh carstva, rodnom mestu dao je poseban značaj. Pod njegovom vlašću Leptis Magna dobija novu urbanističku snagu, raskošnije javne prostore i arhitekturu dostojnu grada koji želi da pokaže bliskost sa samim carskim centrom.

U tom periodu nastaju ili se dovršavaju neka od najpoznatijih zdanja Leptis Magne: Severov forum, bazilika i slavoluk, koji UNESCO ubraja među najlepše spomenike rimskog sveta. Grad je proširen, ukrašen i pretvoren u monumentalnu scenu carske moći, sa širokim ulicama, kolonadama, mermerom i građevinama koje su nosile poruku prestiža. Zato se ime Septimija Severa i danas najčvršće vezuje za Leptis Magnu: on je antičkom gradu dao izgled zbog kog ga i danas zovemo jednim od najimpresivnijih rimskih lokaliteta na Mediteranu.

Ruševine koje i danas čuvaju obrise rimskog grada

Danas se u Leptis Magni može koračati kroz izuzetno očuvan prizor rimskog grada: amfiteatar podseća na javne spektakle i igre koje su okupljale masu, pozorište na predstave i društveni život, terme na svakodnevne rituale odmora i susreta, forum na političko i trgovačko srce grada, bazilika na javne poslove, pravdu i administraciju, a slavoluk Septimija Severa na trenutak kada je Leptis Magna doživela svoj najraskošniji carski uspon.

Uz ostatke luke, nekadašnjeg ekonomskog srca grada, sve ove građevine zajedno pokazuju kako je funkcionisao jedan veliki provincijski centar Rimskog carstva. Upravo zbog izuzetne očuvanosti i vrednosti antičkog urbanog nasleđa, Leptis Magna je 1982. godine upisana na UNESCO listu svetske baštine.

Libija je potvrdila svoje učešće na specijalizovanoj izložbi Ekspo 2027 Beograd. Posetite njihov paviljon i otkrijte autentične priče, kulturu i inovacije koje predstavljaju svetu.