PUKLA LJUBAV Orbanov saveznik povukao potez koji je razbesneo Mađare: “On je izdajnik”

Budimpešta i Bratislava godinama dele sličan politički ritam – euroskepticizam, otpor sankcijama Rusiji, podrška suverenističkoj politici u EU. Viktor Orban i Robert Fico redovno se sastaju, hvale jedan drugog i blokiraju zajedničke inicijative Brisela.

Međutim, krajem 2025. godine Fico je povukao potez koji je izazvao pukotinu u njihovom savezu. Ficova vlada donela je izmenu krivičnog zakona kojom se javno kritikovanje ili dovođenje u pitanje Benešovih dekreta proglašava krivičnim delom, sa kaznom do šest meseci zatvora.

Beneševi dekreti su doneti 1945. u posleratnoj Čehoslovačkoj pod vođstvom predsednika Edvarda Beneša, i omogućili su oduzimanje imovine i proterivanje etničkih Nemaca i Mađara na osnovu kolektivne krivice za ratne zločine i savezništvo sa nacistima.

“Razgovori radi razjašnjenja”

Danas u Slovačkoj živi oko 420.000 etničkih Mađara, što je skoro 8 procenata stanovništva Slovačke. Mađari, smešteni uglavnom na jugu države, osećaju se direktno pogođenim jer se dekreti i dalje primenjuju. Slovačke vlasti im poslednjih nekoliko godina oduzimaju zemljište za infrastrukturne projekte, pozivajući se upravo na te stare propise, i to bez nadoknade za sadašnje vlasnike.

Liberalna opozicija, pre svega stranka Progresivna Slovačka, iskoristila je slučajeve oduzimanja imovine da zatraži moratorijum na takve postupke. Fico je brzo progurao zakon o zabrani kritike dekreta, želeći da ospori njihov patriotizam i pokaže čvrstinu. Rezultat je bio suprotan očekivanom. Umesto smirivanja, krajem decembra 2025. izbili su protesti etničkih Mađara u Bratislavi i drugim gradovima, a napetost se prenela i na mađarsku javnost.

Orban, koji se tradicionalno predstavlja kao zaštitnik mađarskih manjina u susednim zemljama, ovog puta je bio neuobičajeno suzdržan. Umesto oštre osude, najavio je samo “razgovore radi razjašnjenja” sa Ficom i ponovio da Mađarska “bezuslovno podržava etničke Mađare u Slovačkoj” i da odbija princip kolektivne krivice. U januaru 2026. na konferenciji za novinare ponovio je da će pregovori biti zaključeni, ali bez konkretnih rokova ili oštrih zahteva.

“Zakon je kontraproduktivan”

Ta suzdržanost otvorila je prostor mađarskoj opoziciji. Peter Mađar, lider stranke Tisa, koja vodi u anketama pred izbore u aprilu 2026., Ficovu vladu nazvao je “otvoreno antimađarskom”, a Orbana optužio da je izdajnik ako ne osudi taj zakon.

Zoltan Salaj, urednik mađarske informativne stranice “Napunk”, smatra da će glavna posledica biti pad podrške Ficu među etničkim Mađarima u Slovačkoj. – Zakon je kontraproduktivan. Umesto da zaštiti posleratni poredak, samo je pojačao osećaj nepravde među manjinom – kaže Salaj.

Incident je neugodan i za Viktora Orbana. Fico ostaje ključni saveznik u Briselu po temama poput blokade pomoći Ukrajini i otpora energetskim sankcijama Rusiji. Mađarska i Slovačka i dalje su u velikoj meri zavisne od ruske nafte i gasa. Orbanova vlada obećala je pravnu pomoć mađarskoj manjini u Slovačkoj.

(Slobodna Dalmacija/ Economist)