NA OSOBEN način, umetnički život u Zagrebu obogatio je slikar i grafičar Milenko Đurić.
Foto: Fejsbuk
Rođen je u Zemunu 26. jula 1894. godine. U Zagrebu je postao učenik Obrtne škole, zanimajući se za dekorativno slikarstvo. Učenje je nastavio u Pragu, gde se upisuje u specijalnu grafičku školu Maksa Švabinskog (Max Švabinský). Godine 1918. Đurić se vraća u Zagreb, gde postaje nastavnik na Obrtnoj školi, ispoljivši zanimanje za staru i savremenu grafiku. U periodu od 1919. do 1925. godine Đurić je uređivao časopis „Grafička umetnost”, prvi almanah sa originalnim bakropisima, drvorezima i litografijama jugoslovenskih i čeških grafičara.
Kada se almanah, posle tri objavljene sveske, ugasio, od 1921. do 1929, zajedno sa kolegijumom grafičara, počeo je da izdaje „Umjetnost”, reviju za slikarstvo, grafiku i skulpturu. U izdanju grafičkih umjetnika u Zagrebu pokrenuo je i ediciju „Monografije jugoslovenskih umjetnika”, posvetivši prve dve sveske Urošu Prediću i Vlahu Bukovcu, u tiražu od 400 numerisanih primeraka. Đurić je bio veliki pobornik stare grafike, prikazujući njen razvoj od XVI do kraja XIX veka. Od 1924. godine, u „Jugoslovenskoj njivi” i osječkoj „Straži” izlazili su njegovi radovi posvećeni grafičkom delu Hristofora Žefarovića i Zaharija Orfelina.
Đurić je u dva maha pisao o gomirskoj ikonopisačkoj školi u XVIII veku, prvi put u beogradskom „Ilustrovanom listu” od 25. oktobra 1925, u br. 43, a drugi put u časopisu „Život i umetnost”, u br. 1 za 1936. godinu. Prvi se, posle Manojla Grbića, zanimao i za umetničke i stilske probleme ove ikonopisačke škole, čije je stvaranje bilo pod uticajem južnoruskog dekorativnog baroka. Izradio je i nekoliko ciklusa u akvarelu i bakropisu, realistički prikazujući biblijske motive i vedute starog Zagreba i Rima.
Mapa akvarela nosi naziv „Pod nebom starog Zagreba”, a objavljena je 1922. godine. Pored Branka Šenoe i Vladimira Kirina, i ovaj srpski umetnik oduševljavao se poetikom starog Zagreba. Svoju grafičku, mahom bakropisnu delatnost posvetio je biblijskim motivima, koje je objavio 1923, a privukao ga je i „Nestali Rim”, čime se tematski priključuje velikanima evropske grafike kao što je arhitekta i grafičar Đovani Batista Piranezi (Giovanni Batt ista Piranesi). Svojim radom obeležio je čitavo jedno razdoblje srpske grafičke umetnosti, kojoj je ostao veran do kraja. Umro je u Zagrebu 21. januara 1945. godine.
PO OPREDELjENjU za grafiku, Đuriću je bio blizak Dušan Kokotović, rođen 1888. godine. Umetničku školu završio je u Zagrebu, a studije je nastavio na Akademiji u Firenci, Minhenu i Beču. Veći deo života proveo je u Zagrebu, baveći se pretežno grafikom. Izradio je više ciklusa bakropisnih listova Iz Italije (1913), Po Makedoniji (1914) i šest mapa posvećenih starom Zagrebu, starom Beogradu, Rabu, Trogiru, Hvaru i Dubrovniku (1920-1931).
Raskid sa Minhenom
STOJAN Aralica u Zagrebu, 1922. godine priređuje svoju drugu izložbu, koja označava njegov potpuni raskid sa slikarskom tradicijom Minhena. Zatim odlazi u Pariz, gde je iz osnova promenio svoj likovni izraz. Pod uticajem sugestivnog Andrea Lota (André Lhote), Aralica je prihvatio njegov umereni kubizam, uporno tražeći svoj slikarski put.
Godine 1945. Kokotović se opredelio za ratnu tematiku, pa tako nastaje ciklus bakropisa „Tragom IV i V ofanzive”. U ranijim radovima, njegov izražajni grafički jezik stvoren je oslanjanjem na diskretne crno-bele kontraste, a kasnije teži sintetizovanju grafičkih linija, što ga dovodi do svedenih, jednostavnih oblika. Pored grafike, ogledao se i u ulju i akvarelu, slikajući pejzaže sa naglašenim koloritom. Umro je 1953. godine.
OSOBENU slikarsku sudbinu imao je Stojan Aralica, najveći srpski slikar poreklom iz Like. Rođen je 1883. u selu Škare kod Otočca. Posle položene mature u Osijeku, otišao je u Minhen, gde je učio u privatnoj slikarskoj školi X. Knira (H. Knirr). Sledeće godine ulazi u Akademiju, najpre u klasi Karla Malča a zatim Ludviga Herteriha (L. Herterich). U to vreme se još nije razvio njegov osećaj za boju, za svetao kolorit koji su francuski impresionisti već davno otkrili. Za vreme Prvog svetskog rata živeo je i radio u Zagrebu, gde je imao privatnu slikarsku školu.
Godine 1919. priredio je prvu samostalnu izložbu. Njegovi rani radovi nastali su pod uticajem Herteriha, čijeg se stila oslobodio tek nakon studijskih putovanja po Italiji, Španiji i Severnoj Africi.
Traženje svog slikarskog puta sve više je osvetljavalo Araličinu paletu, kubističko građenje slike povuklo se u korist kolorita koji bogato krasi sve njegove slike. Godine 1941. prelazi u Beograd, gde postaje član grupe „Šestorice”. Dosledno kolorističko opredeljenje ostvario je u nizu sunčanih pejzaža, pa i u mrtvim prirodama. Njegov smisao za negovani likovni senzibilitet u potpunosti je bio posvećen boji. Umro je 1980. godine.
ZAGREBAČKI đak bio je i Fedor Vaić, koji je na Umetničkoj akademiji diplomirao 1932. godine. Svoja umetnička znanja dopunio je na brojnim putovanjima po inostranstvu. Kao đak Tomislava Krizmana, i on se opredelio za crno-bele grafičke kontraste, posebno u tehnici sitografije i drvoreza. Izlagao je 1934. u Zagrebu kao član grupe „Zemlja”, naglašavajući u svojim radovima socijalnu tematiku. Kasnije se sve više opredeljivao za čistu liniju, koja sugeriše meku modelaciju, posebno prilikom slikanja aktova. Kao izraziti lirski umetnik, izbegavao je faktografsko prikazivanje arhitekture.
Sa lako nabačenim bojenim mrljama, Vaićeve slike se svedenom formom približavaju lakoći koju imaju veliki majstori japanskog slikarstva. Bio je jedan od najplodnijih ilustratora knjiga, opremio je na stotine dela domaćih i stranih autora. Svoju najznačajniju mapu litografija posvetio je slikovitosti starog Zagreba.
SUTRA: SPECIFIČAN IZRAZ SRPSKIH MAJSTORA
