Izložba “Papir govori – novac Srbije i Jugoslavije 1887-1996” Narodnog muzeja Leskovac, otvorena je u utorak uveče u Muzeju Jadra. Autor je Nebojša Dimitrijević, kustos-arheolog i direktor Narodnog muzeja Leskovac, a izložba govori o novcu i njegovom značaju, ne samo u ekonomskom kontekstu, već i o njegovoj društveno-političkoj funkciji. Izložba prati razvoj papirnog novca Srbije i Jugoslavije, od njegovog postanka 1876. sve do 1996. godine
Prvo izdavanje kovanog novca bilo je za vreme kneza Mihaila, ali on nije dočekao da ga vidi jer je ubijen 1868, a kovanice su u zemlju stigle početkom 1869. Odluka o izdavanju prvog srpskog papirnog novca doneta je 19. januara 1876. u vreme kneza Milana IV Obrenovića i smatra se daje izrađeno 1.500 primeraka novčanica u apoenima od 1,5,10.50 i 100 dinara, piše u bogato opremljenoj knjizi koja prati izložbu i sadrži mnoštvo zanimljivih podataka o istoriji papirenog novca kod nas. Prva srpska novčanica od sto dinara koja je imala pokriće u zlatu u opticaj je puštena 1884, a vredela je 15 grama zlata.
“Papir govori – novac Srbije i Jugoslavije 1887-1996” Foto: Kurir/T.I.
– Od samog nastanka novca on nije bio samo platežno već i sredstvo propagande države. Prateći promene na novcu, njegove simbole, možemo da doznamo dosta o ekonomskim i društvenim prilikama, promenama koje se dešavaju u jednoj državi. Poslednjih 150 godina istorija naše državnosti bilo je veoma turbulenta i promene koje su se dešavale u društvu oslikavaju se na novcu. Bukvalno gledajući naš novac kao da gledamo istorijsku čitanku. Motivi na njemu govore o kakvoj se državi radi, kakvom uređenju, ekonomskom sistemu, koji su to heroji, šta oni predstavljaju. Gledajući novac možemo videti kakvu poruku šalju o državi i vremenu kada su štampane – kaže Dimitrijević koji je posetioce proveo kroz kompletnu postavku i o našem novcu ispričao zanimljivu priču.
Novac priča priču, a posetioci su mogli videti onaj izdavan tokom Drugog svetskog rata i Nedićeve vlade, tada se prvi i jedini put na novčanici pojavljuje Sveti Sava, a u to vreme su motivi i Vuk Karadžić, Petar Petrović Njegoš, ono što je čuvanje nacionalnog identiteta Srba, ali da to ne budu buntovnici, kao na primer Karađorđe, a sa druge strane uvek su se nalazile slike iz poljoprivrede. Autor objašnjava da je svaki motiv na novčanicama pažljivo biran, a ljudi koji su ih oslikavali bili su slikari poput Paje Jovanovića, ili Vase Pomorošca.
– Novčanica od 1.000 dinara iz 1935. je jedna od najlepših na svetu, izdata je u vreme Kraljevine Jugoslavije. Ima tri konjanika koji predstavljaju po jedan od sva tri konstitutivna naroda, Srbe, Slovence i Hrvate, koji su vođeni boginjom koja nosi masinovu grančicu. Ta novčanica nikada nije puštena u opticaj jer je voz koji je vozio ka Sarajevu opljačan, izdvaja se po dizajnu, a radio je Pomorišec. I novčanica iz 1.000 dinare iz 1931. sa likom kraljice Marije je umetnički vrh, a autor je Paja Jovanović. Posle su tu drugi motivi, a 1944. je na novčanicama lik partizana Milivoja Rodića koji se pojavljuje na većem broju novčanica različitih apoena. Pri kraju raspada Jugoslavije nema nacionalnih motiva, imate likove bate, seke, momka i devojke, onda je pokušano sa novčanicama na kojima su spomenik iz Kragujevca, Sutjeska, Kozara da se ljudi podsete koja je bila cena slobode – objašnjava autor izložbe.
Među izloženima su i novčanice kada smo bili milijarderi, kao ona sa likom Jovana Jovanovića Zmaja od 500 milijardi dinara izdata decembra 1993, a povučena u februaru naredne godine. Posetioci su videli kojim ličnostima, događajima, kulturološkim fenomenima i političkim ideologijama se pridavao značaj od kraja 19. pa kroz ceo 20. vek. Izložene su i papirne novčanice iz numizmatičke zbirke Narodnog muzeja Leskovac koji ima 5.314 primeraka kovanog novca od antike do novog veka i 390 papirnih novčanica Srbije и Jugoslavije. .
Organizatori izložbe su Grad Loznica, Centar za kulturu ”’Vuk Karadžić” i Narodni muzej Leskovac, a izložba traje mesec dana.
