- Blic
U severnom Atlantiku postoji misteriozna ‘hladna mrlja’ koja se hladi uprkos globalnom zagrevanju drugih delova okeana.
Naučnici smatraju da je hlađenje povezano sa slabljenjem AMOC-a, ključnog sistema okeanskih struja koji reguliše prenos toplote.
Nazvali su je „hladna mrlja“ i ona predstavlja jednu od najvećih klimatskih zagonetki. Dok se ostatak Atlantskog okeana zagreva, misteriozna hladna mrlja postaje sve hladnija. Od 1900. godine, područje severnog Atlantskog okeana, južno od Grenlanda i Islanda, ohladilo se za oko 1 stepen Celzijusa. Naučnici već dugo raspravljaju o uzrocima ovog fenomena.
Jedna teorija polazi od pretpostavke da su uzrok promene vetrova i oblačnosti, dok druga tvrdi da je reč o znaku slabljenja AMOC-a, ključnog sistema okeanskih struja koje prenose toplotu.
U prilog teoriji o slabljenju AMOC-a ide i novo istraživanje naučnika sa Instituta za istraživanje uticaja klimatskih promena u Potsdamu, objavljeno u časopisu Geophysical Research Letters, piše Jutarnji list.
– Menja se prenos toplote kroz okean, a upravo to uzrokuje hlađenje hladne mrlje – rekao je za CNN Stefan Ramstorf, jedan od autora studije i profesor na Univerzitetu u Potsdamu.
Dodao je da postoje brojni drugi dokazi o slabljenju AMOC-a, pri čemu neka istraživanja sugerišu da je ovaj sistem danas najslabiji u približno hiljadu godina. Ramstorf i njegove kolege tvrde da je hlađenje hladne mrlje znak upozorenja da se okeanska cirkulacija približava klimatskoj prekretnici.
Šta je AMOC?
Kako je Blic ranije pisao, ovaj deo okeana, poznat kao “hladna mrlja” ili “zagrevajuća rupa”, ohladio se za skoro jedan stepen Celzijusa od 1900. Naučnici već dugo raspravljaju da li je ova anomalija posledica gubitka toplote sa površine okeana usled promena vetrova i oblaka ili predstavlja signal slabljenja ključnog sistema okeanskih struja koje prenose toplotu. Nova studija zaključuje da je u pitanju ovo drugo, a takav nalaz ukazuje na zabrinjavajuću budućnost, piše CNN.
Atlantska meridionalna obrtna cirkulacija (AMOC) funkcioniše poput ogromne okeanske pokretne trake: ona prenosi toplu vodu iz tropskih krajeva ka severnoj hemisferi, gde se voda hladi, tone u dubinu i potom se vraća ka jugu.
– AMOC, odnosno Atlantska meridionalna prevratna cirkulacija, predstavlja sistem strujanja u severnom Atlantiku. Taj sistem sastoji se od tople površinske struje koja od ekvatora teče prema polovima, kao i hladne protivstruje koja iz polarnih oblasti donosi hladnu morsku vodu prema ekvatoru u dubokim slojevima okeana. AMOC je deo globalnog sistema okeanskih struja koji omogućava prenos toplote između snažno zagrejanog ekvatora i veoma hladnih polova i zato značajno utiče na klimu u svim delovima sveta. Da nema tog globalnog sistema struja, polovi bi bili znatno hladniji, a ekvator mnogo topliji nego što jesu – objašnjava dr Ivica Vilibić, oceanolog Instituta „Ruđer Bošković“.
– Deo tog sistema poznat je kao Golfska struja, koja na svom izvorištu u Meksičkom zalivu može imati temperaturu veću od 30 stepeni Celzijusa i teče preko Atlantika prema obalama Norveške. Istovremeno, u područjima blizu ekvatora temperatura mora na dnu Atlantika iznosi svega nekoliko stepeni Celzijusa, upravo zbog hladne struje koja dolazi iz polarnih krajeva. Dakle, topla Golfska struja prenosi toplotu prema polarnim oblastima, gde se morska voda na površini snažno hladi i, kada postane gušća od dubokih vodenih masa, tone i širi se prema ekvatoru – dodao je Vilibić.
Šta se dešava?
Brojna istraživanja poslednjih godina ukazuju na to da AMOC slabi. Globalno zagrevanje ubrzava topljenje ledenih masa i povećava dotok slatke vode u okean. Slatka voda smanjuje salinitet, a samim tim i gustinu vode na površini okeana. To znači da manje površinske vode tone, što bi moglo da uspori struju.
Prethodne studije o epizodama dramatičnog zahlađenja u Evropi tokom poslednjih 100.000 godina sugerišu da bi topljenje ledenih ploča moglo da oslabi AMOC zbog promena temperature morske vode.
Na osnovu tih istraživanja IPCC procenjuje da bi se AMOC mogao urušiti pre kraja ovog veka, dok jedna studija iz 2023. godine navodi da bi se to moglo dogoditi i ranije.
Šta ako dođe do kolapsa?
Kada je 2004. godine u bioskope stigao naučnofantastični film „Dan posle sutra“, u režiji Rolanda Emeriha, koji prikazuje slom Golfske struje i zaleđivanje Njujorka, film je naišao na ozbiljne kritike naučnika. I Stefan Ramstorf je godinama kolaps AMOC-a smatrao ozbiljnim, ali malo verovatnim rizikom. Međutim, to se promenilo.
– U poslednjih pet godina, otprilike. Nažalost, morao sam da promenim mišljenje o verovatnoći da se to dogodi – priznao je Ramstorf za BBC.
Kolaps AMOC-a promenio bi vremenske prilike širom sveta jer bi značio gašenje jedne od ključnih klimatskih i okeanskih sila naše planete.
Došlo bi do ubrzanog rasta nivoa mora duž istočne obale SAD, znatno hladnijih zima u Evropi i promena afričkih monsuna koje bi mogle izazvati dugotrajne suše.
– U slučaju potpunog kolapsa AMOC-a možemo očekivati i do deset stepeni hladniju klimu na severu Velike Britanije i u Skandinaviji, približnu temperaturama koje danas vladaju na istim geografskim širinama na istočnoj obali Severne Amerike, dok bi promene prema jugu bile blaže. Južno od Alpa, odnosno na području Mediterana, kolaps AMOC-a gotovo da ne bi imao nikakav uticaj, barem prema klimatskim projekcijama. Drugim rečima, na području Hrvatske nastavio bi se rast temperature, i to izražen, s obzirom na to da je kolaps AMOC-a verovatniji u scenarijima najgorih emisija gasova sa efektom staklene bašte. Istovremeno, kolaps AMOC-a dodatno bi podigao temperaturu u ostatku sveta, naročito na južnoj hemisferi – naglasio je Ivica Vilibić.
sorti_crne_rupe_okeana_vesti_blic_safe_DN_bb.jpg
