Otkud zemljotres u Bačkoj i da li BROJIMO SITNO DO JAKOG POTRESA U SRCU ŠUMADIJE?! Direktorka Seizmološkog zavoda detaljno objasnila

Vest o zemljotresima u mirnoj i ravnoj Vojvodini mnoge je juče ujutru iznenadila, pogotovo što područje Bačke, gde su zabeleženi, nije trusno. Na teritoriji Sombora kroz istoriju zabeleženo je svega nekoliko zemljotresa, a jučerašnji jačine 4,1 stepen po Rihteru sličnog intenziteta registrovan je poslednji put pre više od jednog veka, takođe sa epicentrom u Somboru. Zašto se opet aktiviralo tlo u Bačkoj i šta nam to poručuje, pitali smo stručnjaka.

“Zemljotres u Bačkoj predstavlja lokalizovan i umeren događaj koji je u skladu sa poznatim seizmotektonskim karakteristikama Panonskog basena, bez povezanosti sa udaljenim seizmičkim zonama i bez indikacija za razvoj jačih potresa u kratkom vremenskom periodu”, rekla je za “Blic” Ljiljana Vućić Glavatović, v. d. direktora Republičkog seizmološkog zavoda, povodom zemljotresa registrovanih juče u ranim jutarnjim satima u Srbiji, sa epicentrom u rejonu Sombora, tačnije u Bezdanu.

“Nije trusno, ali nije ni mirno područje”

Na konstataciju da područje Bačke nije poznato kao trusno, naša sagovornica kaže da je tačno da područje Bačke ne spada u izrazito seizmički aktivne delove regiona, ali to ne znači da je aseizmično.

– Seizmičnost severozapadne Srbije vezana je za Panonski basen, koji predstavlja staru tektonsku depresiju sa složenom geološkom strukturom. U toj sredini postoje brojne manje rasedne strukture, koje su uglavnom relikti ranijih geodinamičkih faza i povremeno se aktiviraju usled savremenih naponskih procesa u Zemljinoj kori – kaže na početku razgovora za “Blic” Ljiljana Vućić Glavatović.

Dodaje da se naponi koji deluju na ovaj prostor prenose iz šireg tektonskog sistema Balkana, ali se u Panonskom basenu oni oslobađaju kroz slabije i lokalizovane zemljotrese.

– Zbog toga su zemljotresi u Bačkoj ređi i najčešće umerenog intenziteta. Istorijski podaci potvrđuju upravo tu karakteristiku – dugi vremenski razmaci između zemljotresa, ali ne i njihovo odsustvo – kaže naša sagovornica.

“Drugi zemljotres posle nekoliko minuta očekivan”

Devet minuta nakon zabeleženog zemljotresa u Bezdanu od 4,1 stepena po Rihteru, usledio je drugi, znatno slabiji, jačine 2,5 stepeni po Rihteru, a onda i treći od 1,6. Nameće se pitanje da li je potres koji je usledio nekoliko minuta kasnije još jedan zemljotres ili smirivanje tla?

– Potres koji je registrovan nekoliko minuta nakon zemljotresa magnitude 4,1 jedinica Rihterove skale predstavlja naknadni zemljotres, a ne samo smirivanje tla. U seizmološkom smislu, reč je o još jednom zemljotresu sa sopstvenim parametrima – epicentrom i magnitudom, ali koji je direktno povezan sa prvim registrovanim zemljotresom. Nakon inicijalnog oslobađanja seizmičke energije, dolazi do redistribucije napona u okolnoj stenskoj masi, usled čega se javljaju slabiji potresi u istoj epicentralnoj zoni. Ovakav niz događaja predstavlja uobičajen i očekivan proces postepenog uspostavljanja nove ravnoteže u Zemljinoj kori i tipičan je za ponašanje seizmičkih izvora nakon umerenih zemljotresa – objašnjava Ljiljana Vućić Glavatović.

Zemljotres od 4 stepena izaziva zveckanje prozora i pomeranje lakših predmeta

Zemljotresi magnitude oko 4 stepena Rihterove skale spadaju u kategoriju umerenih zemljotresa, ali sa stanovišta efekata na terenu, po rečima naše sagovornice, najčešće izazivaju intenzitet 4-5 stepeni Merkalijeve skale.

– Stanovništvo ih oseti, mogu izazvati zveckanje prozora, pomeranje lakših predmeta i uznemirenost stanovništva, ali ne dovode do konstruktivnih oštećenja objekata. Efekti su, po pravilu, ograničeni na kratkotrajno podrhtavanje bez trajnih posledica. Eventualne posledice ograničene su na vrlo male, kozmetičke efekte, i to uglavnom na slabije građevine. U inženjerskom smislu, ovakvi zemljotresi ostaju znatno ispod nivoa opterećenja za koje se objekti projektuju – ističe v. d. direktora Republičkog seizmološkog zavoda.

U narednim satima registrovani su zemljotresi na grčko-albanskoj granici i na Kritu. Na pitanje da li su povezani sa zemljotresom u Bezdanu, Ljiljana Vućić Glavatović kaže da nisu.

– Pomenuti zemljotresi nisu međusobno povezani, iako vremenski bliski, dešavaju se u potpuno različitim seizmotektonskim zonama. Područje Grčke i Egejskog mora predstavlja jedan od seizmički najaktivnijih regiona Evrope, gde dominira direktna interakcija tektonskih ploča, dok se zemljotres u Bezdanu dogodio u unutrašnjem delu kontinentalne kore, u okviru Panonskog basena. U seizmologiji je važno naglasiti da prostorno udaljeni zemljotresi nemaju uzročno-posledičnu vezu, osim u retkim slučajevima na globalnom nivou kod veoma jakih potresa, što ovde nije slučaj – objašnjava naša sagovornica.

Da li brojimo sitno do jakog zemljotresa u Šumadiji?

U javnosti se već godinama priča o tome da će u bliskoj budućnosti, tačnije u narednih desetak godina, Šumadiju pogoditi jak zemljotres. Od tih prvih najava da će biti u narednih desetak godina, prošlo je pet godina. Koliko su takve tvrdnje utemeljene i da li se zemljotresi mogu predvideti?

– Tvrdnje o “predstojećem jakom zemljotresu“ u određenom regionu, uključujući Šumadiju, ne mogu se smatrati pouzdanim u naučnom smislu. Savremena seizmologija ne raspolaže metodama koje omogućavaju tačno vremensko predviđanje zemljotresa. Ono što je moguće jeste procena seizmičkog hazarda, odnosno verovatnoće da se u određenom području, u dužem vremenskom periodu, jave zemljotresi određene jačine. Takve procene zasnivaju se na istorijskim podacima, geološkim istraživanjima i statističkim modelima, ali ne daju odgovor na pitanje kada će se zemljotres dogoditi.

Šumadija, kao deo centralne Srbije, zaista ima viši nivo seizmičke aktivnosti u odnosu na sever zemlje, ali to ne znači da se može predvideti konkretan događaj. U tom smislu, najvažniji aspekt zaštite nije predikcija, već primena seizmičkih standarda u gradnji i edukacija stanovništva – kaže za kraj razgovora Ljiljana Vućić Glavatović.