U bogatoj tradiciji srpske narodne književnosti krije se i jedna gotovo zaboravljena priča iz Srema. Reč je o slepoj guslarki iz sela Grgurevci kod Sremske Mitrovice, čije ime nije sačuvano, ali su pesme koje je pevala ušle u istoriju srpske epike.
Prema zapisima Lukijana Mušickog, poznatog pesnika i tadašnjeg igumana manastira Šišatovac, ova guslarka iz Grgurevaca pevala je junačke narodne pesme početkom 19. veka.
Mušicki je njene pesme zapisao i 1817. godine poslao Vuku Karadžiću, koji je u to vreme prikupljao srpske narodne pesme i objavljivao ih u svojim zbirkama. Vuk je te pesme ocenio kao „pravo otkrovenje i bogatstvo narodnog pesništva“.
Pesme koje su ušle u srpsku epiku
Među pesmama koje se pripisuju guslarki iz Grgurevaca nalaze se neka od najpoznatijih dela srpske usmene tradicije:
„Propast carstva Srpskoga“
„Kosovka devojka“
„Obretenje glave kneza Lazara“
„Marko Kraljević ukida svadbarinu“
Pojedini istraživači smatraju da je i pesma „Musić Stefan“ potekla iz njenog pevanja.
Ove pesme pripadaju kosovskom ciklusu srpske epike, jednom od najvažnijih delova narodnog pesništva koje je Vuk Karadžić sačuvao od zaborava.
Retka pojava – žena guslar
U srpskoj tradiciji guslari su gotovo uvek bili muškarci, pa je pojava žene koja peva epske pesme uz gusle bila prava retkost.
Istorijski zapisi pokazuju da su u prenošenju narodnih pesama učestvovale i žene, naročito slepe pevačice, koje su pesme prenosile usmeno i izvodile ih pred slušaocima.
Slepa guslarka iz Grgurevaca jedan je od takvih primera. Njeno pevanje, prema zapisima savremenika, odlikovalo se bogatim jezikom, snažnim emocijama i posebnom nadahnutošću, zbog čega je ostavilo snažan utisak na one koji su ga slušali.
Zaboravljena figura srpske tradicije
Iako njeno ime nije ostalo zabeleženo, ova guslarka iz Srema pokazuje da su žene, uprkos patrijarhalnim pravilima tog vremena, imale važnu ulogu u očuvanju narodnog stvaralaštva.
Njene pesme danas su deo srpske književne baštine, a priča o njoj podseća da su i ženski glasovi učestvovali u stvaranju epske tradicije koja je oblikovala kulturni identitet naroda.
Priča o slepoj guslarki iz Grgurevaca ostaje tako zanimljivo svedočanstvo o vremenu kada su se istorija i herojske priče prenosile usmeno – uz zvuk gusala.
Kurir.rs
