Evolucioni biolozi su dugo raspravljali o razlogu zašto je Homo sapiens evoluirao sa istaknutom donjom vilicom, ali ova jedinstvena karakteristika je možda nusproizvod drugih osobina oblikovanih prirodnom selekcijom.
Ljudi su jedini primati sa bradom, što je pred biologe i anatome postavilo pitanje zašto smo stekli ovu jedinstvenu karakteristiku. Prema novoj analizi anatomije glave kod majmuna, ona verovatno nije evoluirala iz nekog posebnog razloga, već se pojavila kao sporedni efekat drugih promena izazvanih prirodnom selekcijom.
– U nauci se uglavnom polazilo od pretpostavke da je svaka karakteristika koja se značajno razlikuje između vrsta oblikovana prirodnom selekcijom sa određenom svrhom, ali ovaj ‘svrsishodni’ pogled na evoluciju je netačan. Evolucija je često haotičnija i manje usmerena nego što ljudi očekuju ili pretpostavljaju – ističe Norin fon Kramon-Taubadel sa Univerziteta u Bafalu u državi Njujork.
Razne pretpostavke
Jednostavno rečeno, brada je koštana izbočina donje vilice koja se proteže izvan prednjih zuba. Čak ni među našim najbližim srodnicima, nijedna druga ljudska vrsta nema bradu, pa se to koristi kao ključna identifikaciona karakteristika Homo sapiensa, ali razlog zašto je ova osobina evoluirala je misterija.
Neki istraživači ukazuju da bi služi kako bi se smanjilo naprezanje na prednjem delu vilice tokom žvakanja ili da podržava našu sposobnost formiranja reči. Drugi veruju da je evoluirala kao deo seksualne selekcije, pri čemu pojedinci preferiraju partnere sa ovom jedinstvenom crtom lica.
Treći pak dovode u pitanje da li brada uopšte ima ikakvu svrhu, sumnjajući da je koštana izbočina možda evoluirala slučajno kako su lobanja i vilica prolazile kroz druge evolutivne promene.
Šta ako je u pitanju slučajnost
Fon Kramon-Taubadel i njene kolege su se pitale da li uzrok možda ne leži ni u jednoj od ovih teorija, već je rezultat genetskog drifta – u suštini, samo o slučajnoj evolucijskoj šansi.
Da bi to otkrili, Fon Kramon-Taubadel i njene kolege su istražili 532 lobanje koje pripadaju ljudima i 14 drugih vrsta i podvrsta modernih majmuna – uključujući šimpanze, bonoboe, gorile, orangutane i gibone – smeštene u muzejima.
Istraživači su izmerili 46 rastojanja između preciznih anatomskih orijentira preko glave i vilice – uključujući devet duž regiona koji formira bradu kod ljudi – i mapirali rezultate na evoluciono stablo.
Zatim su koristili te podatke da procene verovatni oblik glave i vilice poslednjeg zajedničkog pretka svih majmuna. Zatim su primenili standardni kvantitativni genetski model da bi testirali da li su promene duž svake porodične grane bile veće ili manje od očekivanih samo kao posledica slučajnog pomeranja.
Otkrili su da su tri osobine povezane sa bradom kod ljudi verovatno direktno odabrane – što znači da je nešto u vezi sa njima bilo dovoljno povoljno da oblikuje njihovu evoluciju. Ali ostalih šest osobina izgleda da nisu bile pogođene selekcijom ili su jednostavno nusproizvodi evolucije za druge osobine koje nisu vezane za bradu.
Uspravan hod, veći mozak i ishrana
Kako su naši preci postajali uspravniji, baza njihovih lobanja se savijala, a lica su im se uvlačila ispod moždane kutije umesto da su se isturila napred kao kod šimpanzi, objašnjava fon Kramon-Taubadel.
U međuvremenu, veći mozgovi i promene u ishrani smanjili su potrebu za velikim prednjim zubima i snažnim mišićima za žvakanje, smanjujući donji deo lica i vilicu. Vremenom su se kosti gornje vilice povukle, ostavljajući donju vilicu da se isturi izvan zuba – što je dovelo do prvih brada.
Stoga, čini se da je ova jedinstvena karakteristika nastala kao posledica ljudskog razvoja uspravnog držanja, većih glava i manjih zuba, što ističe kako selekcija za jedan deo tela može imati posledični efekat na druge, navodi Fon Kramon-Taubadelova.
Evolucioni nusproizvod
Za Alesija Venecijana iz Francuskog nacionalnog muzeja prirodnjačke istorije u Parizu, nalazi ukazuju na bradu kao „udžbenički primer“ neadaptacije – osobine koja se pojavljuje bez ikakve direktne aktivnosti prirodne selekcije.
– Uvek mi je fascinantno videti potvrdu važnih evolutivnih trendova koji se javljaju neadaptivno.
Evolucioni nusproizvodi poput ovog ponekad se nazivaju rasponi – termin pozajmljen iz arhitekture, koji se odnosi na prostore koji nastaju kao posledica oblika drugih karakteristika kao što su lukovi. Ljudski pupak i male ruke tiranosaurusa reksa takođe su označeni kao rasponi.
Studija ističe koliko su lobanja i vilica čvrsto integrisane kao jedinstveni sistem – tako da kada prirodna selekcija podesi jedan deo, druge karakteristike se mogu promeniti zajedno sa njim, čak i ako nisu bile prvobitna meta, kaže Džejms DiFrisko iz Instituta Frensis Krik u Londonu.
– Samo zato što vidljiva karakteristika poput brade izgleda kao posebna ‘stvar’ ne znači da se ona zapravo razvija kao nezavisna jedinica – objašnjava DiFrisko.
Kurir.rs/RTS
